Adam Mickiewicz
„Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza to poemat w dwunastu księgach, pisany w Paryżu w latach 1832–1834 i wydany tam w 1834 r. Akcja toczy się w Soplicowie na Litwie latem 1811 r. i wiosną 1812 r. Zadania obejmują inwokację i epilog, przebieg wydarzeń księga po księdze (spór o zamek, łowy, zajazd, bitwa, spowiedź Jacka Soplicy, zaręczyny i polonez), bohaterów i ich powiązania rodzinne, obraz szlachty i jej obyczajów, wątek napoleoński oraz budowę utworu: trzynastozgłoskowiec, opisy przyrody, koncerty Wojskiego i Jankiela.
Lektura szkoły podstawowej, której znajomość sprawdza też matura
Wymagane księgi: I, II, IV, X, XI i XII. Jeśli test historycznoliteracki zapyta o tę lekturę, fragment będzie w arkuszu. W wypracowaniu możesz się na nią powołać jako na lekturę obowiązkową.
Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 34; Informator CKE (PP), s. 9–11.
Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.
Sprawdzian z „Pana Tadeusza” z odpowiedziami →
Quiz · Pan Tadeusz
98 pytań z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.
Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.
Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.
Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.
Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.
Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.
Kilka pytań z bazy z lektury „Pan Tadeusz” — kliknij odpowiedź i sprawdź.
Na sprawdzianie z „Pana Tadeusza” nauczyciel pyta o konkrety: jak nazywa się księga X, kto naprawdę zastrzelił niedźwiedzia, dlaczego Jacek Soplica nigdy nie poprosił o rękę Ewy, co Zosia daje Tadeuszowi na drogę, jakie melodie gra Jankiel i kto prowadzi poloneza. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do księgi, cytaty sprawdzone w tekście i pytania z naszego banku, na których możesz się przetestować.
Księga wg wydania Wolnych Lektur: inwokacja na początku księgi I, dwanaście ksiąg i Epilog. Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.
Narrator zwraca się do Litwy i do Panny świętej, „co Jasnej bronisz Częstochowy I w Ostrej świecisz Bramie”. Przypomina, że jako dziecko cudem wrócił do zdrowia, i prosi, by przeniosła jego duszę „do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych”.
Tadeusz, blisko dwudziestoletni, wraca z nauki w Wilnie. W swoim dawnym pokoju znajduje kobiece rzeczy, potem widzi dziewczynę w bieli, która wskakuje przez okno i ucieka. Wojski mówi mu o zjeździe gości na sądy graniczne w sporze z Hrabią.
Kolacja w ruinach zamku: Protazy przeniósł tam stoły, by dowieść, że Sędzia zamek „posiada”. Sędzia wygłasza mowę o grzeczności, obok Tadeusza siada Telimena, Asesor i Rejent kłócą się o charty Sokoła i Kusego. Wśród gości są ksiądz Robak i kapitan Ryków.
Gerwazy oprowadza Hrabiego po zamku i opowiada historię Stolnika: Jacek Soplica zakochał się w jego córce, dostał „czarną polewkę”, a w czasie szturmu Moskali zastrzelił Stolnika spod bramy. Hrabia postanawia nie oddać zamku. W ogrodzie widzi dziewczynę w ogórkach; Robak go przepędza.
Śniadanie: Telimena opowiada o swoim piesku zagryzionym w Petersburgu, Wojski zabija muchę tuż między głowami jej i Tadeusza. Robak zderza głowami Asesora i Rejenta i rozdziela ich. Wojski radzi rozstrzygnąć spór o charty zakładem. Wszyscy idą na grzyby.
Hrabia podkrada się do dziewczyny karmiącej dzieci i drób; rozczarowany mówi o niej: „Moja nimfa tajemna pono gęsi pasie!”. W Świątyni dumania Sędzia mówi Telimenie, że Jacek chce ożenić Tadeusza z Zosią. Tadeusz dostaje od Telimeny klucz i liścik. Obiad przerywa gajowy: „Niedźwiedź, mospanie!”.
Rano budzi Tadeusza przez otwór w okiennicy dziewczyna w papilotach. Tadeusz rozumie, że pomylił ją z Telimeną. W karczmie Jankiela Robak częstuje szlachtę tabaką z Częstochowy, pokazuje Napoleona na denku tabakierki i powtarza: „oczyścić dom”.
Obława: niedźwiedź dopada Tadeusza i Hrabiego, Robak wyrywa Gerwazemu flintę i strzela. Wojski gra na rogu, potem jest bigos i opowieść o Domejce i Dowejce. Na koniec charty Kusy i Sokół gubią szaraka pod lasem.
Telimena wprowadza Zosię do salonu (Zosia zaczyna właśnie czternasty rok). Tadeusz poznaje w niej dziewczynę z parkanu. Pogodzony w Świątyni dumania z Telimeną, wieczorem widzi, że jest „naróżowana”, i zaczyna od niej stronić.
Kolacja w zamku. Podkomorzy przedstawia plan ugody, Gerwazy nakręca zegar z gilem, wybucha kłótnia. Hrabia wychodzi z Gerwazym, Tadeusz przyjmuje za stryja wyzwanie. Zosia zasłania Gerwazego przed czeladzią. W nocy Hrabia i Gerwazy postanawiają zrobić zajazd.
Sędzia pisze pozew, Protazy idzie go doręczyć i kryje się w konopiach. Robak mówi Sędziemu o nadchodzącej wojnie („Wojna o Polskę!”) i o planie powstania na tyłach Moskali. Hrabia jedzie do zaścianka Dobrzyn; opis Maćka Dobrzyńskiego i jego domu.
Narada w domu Maćka. Bartek Prusak radzi czekać na bernardyna, Jankiel radzi czekać do wiosny. Gerwazy przypomina dobrodziejstwa Stolnika i porywa szlachtę przeciw Sędziemu. Maciek wyrzuca wszystkich: „A głupi! a głupi!”. Przyjeżdża Hrabia, pada okrzyk „Hejże na Soplicę!”.
Wieczorem kometa i niedokończona opowieść Wojskiego o Rejtanie. Tadeusz przez dziurkę od klucza widzi, jak Robak i Sędzia płaczą na klęczkach. Tadeusz chce wyjechać; rozmowa z Telimeną kończy się jego słowem „Głupia!”. Hrabia chwyta go nad stawami i zajmuje dwór; Protazy ucieka z okrzykiem „Protestuję!”; szlachta ucztuje i zasypia.
Jegrzy majora Płuta i kapitana Rykowa wiążą śpiącą szlachtę i zakuwają ją w kłody. Płut żąda od Sędziego tysiąca rubli za każdą głowę. Przyjeżdża Robak z kwestą, a z nim Maciek przebrany za chłopa; Robak każe dać jegrom beczkę spirytusu.
Płut całuje Telimenę w ramię, Tadeusz daje mu w twarz i strzela z krócicy Robaka („Pal, Tadeuszku!”). Bitwa: Robak zasłania Hrabiego ciałem, Tadeusz strzela zza studni, Wojski i Protazy zwalają sernicę na szyk Rykowa, Podkomorzy bierze Rykowa do niewoli. „Taki miał koniec zajazd ostatni na Litwie”.
Burza. Ryków odmawia pieniędzy i zgadza się zwalić winę na Płuta; Gerwazy daje do zrozumienia, że Płut „gadać już nie będzie z nikim”. Podkomorzy każe najbardziej zaangażowanym w bitwie uciekać do Księstwa. Tadeusz odkłada zaręczyny z Zosią, Zosia daje mu obrazek i relikwiarzyk, Telimena przypina Hrabiemu kokardę.
Robak żegna Tadeusza słowami „Synu! z Panem Bogiem!”, ale nie mówi mu, kim jest. Przed Sędzią i Gerwazym spowiada się: „Jam jest Jacek Soplica…”. Gerwazy wyznaje, że umierający Stolnik uczynił znak krzyża w stronę zabójcy. Przychodzi list od Fiszera o wojnie. Jacek umiera o świcie.
Wiosna 1812. Wojska ciągną przez Litwę, w Soplicowie staje obóz czterdziestu tysięcy z generałami Dąbrowskim, Kniaziewiczem, Małachowskim, Giedrojciem i Grabowskim. Po mszy Podkomorzy jako marszałek konfederacji ogłasza rehabilitację Jacka i wiesza na jego grobie krzyż Legii Honorowej.
Gerwazy i Protazy piją pojednani miód. Tadeusz, ranny ułan, prosi Zosię o szczerą odpowiedź, ona się zgadza. Kusy i Sokół łapią szaraka jednocześnie, Wojski ogłasza: „obaście wygrali”. Szykują się trzy pary zaręczonych.
Uczta i serwis, na którym zmieniają się pory roku. Maciek przyjeżdża, nie je i odjeżdża. Gerwazy oddaje Scyzoryk Kniaziewiczowi, a Zosi skarbczyk Stolnika. Pary: Tadeusz i Zosia, Asesor i Tekla Hreczeszanka, Rejent i Telimena. Tadeusz za zgodą Zosi ogłasza wolność chłopów i oddaje im ziemię.
Na prośbę Zosi Jankiel gra na cymbałach. Potem Podkomorzy z Zosią prowadzi poloneza, a szlachta wznosi toasty. Księgę kończy zdanie: „I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem”.
Narrator w Paryżu: emigranci kłócą się i „plwają na siebie”, o klęsce nie ma siły mówić („O Matko Polsko!”). Jedyną krainą szczęścia jest „Kraj lat dziecinnych”. Na koniec marzenie, by „te księgi zbłądziły pod strzechy”.
| Tadeusz Soplica | Syn Jacka, bratanek Sędziego, blisko dwudziestoletni, po szkołach w Wilnie. Romansuje z Telimeną, kocha Zosię. W bitwie strzela zza studni, potem ucieka do Księstwa i wraca w 1812 jako ranny ułan. Uwłaszcza chłopów. |
|---|---|
| Sędzia Soplica | Młodszy brat Jacka, gospodarz Soplicowa, strażnik dawnego obyczaju (mowa o grzeczności). Wychowuje Tadeusza i Zosię, procesuje się z Hrabią o zamek. Od trzydziestu lat wierny zmarłej narzeczonej Marcie. |
| Ksiądz Robak (Jacek Soplica) | Bernardyn kwestarz z bliznami na skroni i brodzie, emisariusz, który szykuje powstanie na Litwie. W młodości zawadiaka zwany „Wojewodą”, zabójca Stolnika. Ginie od rany z bitwy w ks. X, po spowiedzi. |
| Zosia | Wnuczka Stolnika, córka Ewy i wojewody, sierota wychowywana przez Telimenę w domu Sędziego. W ks. V zaczyna czternasty rok. Karmi drób, niańczy wiejskie dzieci; w ks. XII wychodzi w stroju wiejskim. |
| Telimena | Krewna i opiekunka Zosi, bywała w Petersburgu. Flirtuje z Tadeuszem, potem z Hrabią; w ks. XII jest narzeczoną Rejenta. |
| Hrabia | Bogaty dziwak wychowany za granicą, krewny Horeszków po kądzieli, rysownik i romantyk. Z Gerwazym robi zajazd; w 1812 za własne pieniądze wystawia pułk jazdy i zostaje pułkownikiem. |
| Gerwazy Rębajło | Ostatni dworzanin i klucznik Horeszków, w liberii z Półkozicami, z rapierem Scyzorykiem. Poprzysiągł zemstę Soplicom i podburza zaścianek. Po spowiedzi Jacka mówi: „zostawmy resztę Panu Bogu”. |
| Protazy Brzechalski | Woźny trybunalski na służbie Sędziego, „ostatni w Litwie woźny trybunału”. Doręcza pozwy, z Wojskim przewraca sernicę na Moskali. |
| Wojski Hreczecha | Daleki krewny Sędziego, zastępuje go przy gościach, najlepszy myśliwy w okolicy. Gra na rogu, opowiada o Domejce i Dowejce, rzuca nożem, rozstrzyga spór o charty i przygotowuje ucztę w ks. XII. |
| Podkomorzy | Najwyższy urzędnik powiatu, sędzia w sprawie granic, ze złotą tabakierą z portretem króla Stanisława. Bierze Rykowa do niewoli, rehabilituje Jacka, prowadzi poloneza. |
| Asesor i Rejent Bolesta | Myśliwi, którzy przez cały utwór kłócą się o charty (Asesor ma Sokoła, Rejent Kusego) i o strzelby. W ks. XII Asesor żeni się z Teklą Hreczeszanką, Rejent z Telimeną. |
| Maciej Dobrzyński | Głowa zaścianka Dobrzyn, zwany „Kurkiem na kościele” i „Maćkiem nad Maćkami”, dawny rębacz kościuszkowski z szablą Rózeczką. Rozpędza naradę, w bitwie staje po stronie Sopliców. |
| Dobrzyńscy z zaścianka | Maciej Chrzciciel z maczugą Kropidłem, Bartek Prusak, Brzytewka, Konewka, Sak (syn Chrzciciela, zakochany w Zosi, w zajeździe dusi jej kury). |
| Jankiel | Żyd, karczmarz dzierżawiący obie karczmy, cymbalista, miał „sławę dobrego Polaka”. W Dobrzynie odradza zajazd, w ks. XII gra koncert. |
| Major Płut i kapitan Ryków | Płut to Polak, który się przemianował z Płutowicza i służy carowi; tchórz, po bitwie znika bez śladu. Ryków, stary żołnierz Suworowa, poddaje się Podkomorzemu i nie chce pieniędzy. |
| Buchman | Komisarz z Klecka, „ubrany z niemiecka”, na naradzie w Dobrzynie i po bitwie chce powołać komisję; narrator dwa razy kwituje to tak samo: zabrakło czasu. |
| Stolnik Horeszko i Ewa | Nie występują na scenie. Stolnik, „pierwszy pan w powiecie”, zginął od strzału Jacka. Jego córka Ewa wyszła za wojewodę, została z nim wywieziona na Sybir i tam umarła; jej córką jest Zosia. |
| Generałowie (postacie historyczne) | Dąbrowski rozpoznaje Maćka i dostaje od Wojskiego książkę „Kucharz doskonały”; Kniaziewicz dostaje Scyzoryk; z listu Fiszera, szefa sztabu księcia Józefa, Jacek przed śmiercią dowiaduje się o wojnie. |
Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wydanie Wolnych Lektur). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.
Narrator mówi do Litwy jak do zdrowia, które docenia się dopiero po stracie. Potem prosi Matkę Boską z Częstochowy i Ostrej Bramy, by przeniosła go myślą nad Niemen, do pól i łąk dzieciństwa.
Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie: Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, Kto cię stracił.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pierwsze zdanie trzeba umieć dokończyć, a samą inwokację omówić jako znak epopei i dowód tęsknoty emigranta.
W zwierciadlanej sali zamku Gerwazy opowiada Hrabiemu, jak Stolnik bronił się przed Moskalami i o świcie wyszedł na ganek. Strzał padł spod bramy. Gerwazy dwa razy strzelił do zabójcy i chybił, potem zaprzysiągł zemstę na Scyzoryku.
Poznałem tego łotra Soplicę! poznałem! Po wzroście i po wąsach! Jego to postrzałem Zginął Stolnik, widziałem!
Dlaczego to pada na sprawdzianie: To pierwsza, stronnicza wersja zbrodni. Nauczyciel pyta, kogo Gerwazy obwinia i czym jego wersja różni się od spowiedzi Jacka w ks. X.
Asesor i Rejent kłócą się, czyja strzelba zabiła zwierzę. Gerwazy wyjmuje kulę z czaszki niedźwiedzia i pokazuje, że wyszła z jego jednorurki, choć to nie on strzelał. Strzał oddał Robak. Gerwazy dodaje, że tak strzelać umiał tylko jeden człowiek, Jacek Soplica.
On mi z rąk flintę wyrwał, wycelił, wystrzelił: Między dwie głowy strzelić! sto kroków! nie chybić!
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „kto zabił niedźwiedzia” pada niemal zawsze, a ta scena jest pierwszym wyraźnym śladem, kim jest Robak.
Dobrzyńscy nie potrafią się zgodzić, kto ma dowodzić powstaniem, ale jednogłośnie idą z Gerwazym na Sędziego. Stary Maciek wstaje i mówi im, co o tym myśli, a potem zamyka drzwi i jeszcze raz woła przez okno: „Głupi!”.
To póki o wskrzeszeniu Polski była rada, O dobru pospolitym, głupi, u was zwada?
Dlaczego to pada na sprawdzianie: To gotowy argument o wadach szlachty: jednoczy ją prywatna uraza, nie sprawa publiczna, co na sprawdzianie wiąże się z pytaniem o przyczyny zajazdu.
Szlachta z dworu i z zaścianka, która w nocy walczyła ze sobą, rano bije się razem przeciw jegrom. Gdy pod Hrabią pada koń, Robak zasłania go i sam dostaje kulę. Później podcina nogi Gerwazemu, który biegnie prosto pod lufy jegrów.
Robak był bliższy; Hrabię ciałem swym zakrywa, Dostał za niego postrzał, spod konia dobywa,
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciel pyta, jak Robak zachowuje się w bitwie i dlaczego Gerwazy w ks. X mówi, że Jacek „nas dwóch ocalił”.
Tadeusz ucieka do Księstwa. Robak kładzie mu ręce na głowie na krzyż i mówi „Synu! z Panem Bogiem!”, ale gdy Sędzia pyta, czy chłopiec nie powinien poznać prawdy, odmawia.
I po cóż by miał wiedzieć biedny, że ma ojca, Który się skrył przed światem jak łotr, jak zabojca?
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „czy Tadeusz dowiedział się od ojca, kim on jest” ma odpowiedź w tej scenie: nie, bo Jacek oddaje tę radość Bogu jako pokutę.
Umierający Robak wyznaje Sędziemu i Gerwazemu, kim jest. Stolnik przyjmował go dla jego wpływów wśród szlachty, a o córce nie chciał słyszeć; Jacek z dumy nigdy się nie oświadczył. Ożenił się z pierwszą napotkaną ubogą dziewczyną, pił, a zabił, patrząc na Stolnika triumfującego na ganku. Z Moskalami „w zmowie” nie był.
Bardziej niźli z miłości, może z głupiej pychy, Zabiłem; więc pokora… wszedłem między mnichy.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Z tej sceny są pytania o motyw zbrodni, o przemianę bohatera i o znaczenie przydomka Robak („że jako robak w prochu”).
Tadeusz, ranny ułan, nie chce zgody wymuszonej przez stryja i ciotkę i proponuje odłożenie zaręczyn. Zosia opowiada, że jego łzy przy pożegnaniu „Wpadły mnie aż do serca”, a zimą w Wilnie tęskniła do Soplicowa.
Jużci, jeżeli kocham, to już chyba pana.
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o to, jak zmieniają się uczucia Tadeusza (od Telimeny do Zosi), kończy się właśnie tu, a Zosia pokazuje, że wybiera sama.
Tadeusz mówi Zosi, że część jego wiosek należy się jej, i proponuje dać chłopom wolność i ziemię, choć zmniejszy to ich dochód. Zosia się zgadza, Gerwazy radzi jeszcze nadać chłopom herby. Pleban ogłasza to ze stołu, a Tadeusz wznosi toast: „Zdrowie spółobywateli, Wolnych, równych — Polaków!”.
Sami wolni, uczyńmy i włościan wolnemi, Oddajmy im w dziedzictwo posiadanie ziemi,
Dlaczego to pada na sprawdzianie: To odpowiedź na pytanie o ewolucję Tadeusza i o obraz chłopów w utworze, a na sprawdzianie trzeba wiedzieć, że decyzję podejmuje Tadeusz za zgodą Zosi.
Jankiel gra po kolei: Polonez Trzeciego Maja, fałszywy akord zdrady, szturm i rzeź Pragi, pieśń legionową „O żołnierzu, tułaczu” i wreszcie Mazurek Dąbrowskiego. Płacząc, mówi do Dąbrowskiego, że Litwa czekała na niego jak Żydzi na Mesjasza.
Znam! znam głos ten! to jest Targowica!
Dlaczego to pada na sprawdzianie: Kolejność melodii to w skrócie historia Polski od 1791 roku i niemal pewne pytanie na sprawdzianie, podobnie jak to, kto rozpoznał Targowicę.
Plus inwokacja na początku ks. I. Księga X ma podwójny tytuł „Emigracja. Jacek.”, XI to „Rok 1812”, XII „Kochajmy się”.
Tadeusz liczy „lat blisko dwadzieście”; ostatni raz mieszkał w domu stryja dziesięć lat wcześniej (ks. I).
Zosia w ks. V zaczyna czternasty rok życia; od dwóch lat mieszka w okolicy, wcześniej w Petersburgu.
Zamek był w rękach Horeszków „przez lat czterysta” (Gerwazy, ks. V). Od dworu Sędziego dzieliło go dwa tysiące kroków (ks. I).
Tyle razy Gerwazy strzelił do zabójcy Stolnika i dwa razy chybił (ks. II). Jacek w ks. X pyta: „czemuś wtenczas chybił?”.
Tyle Płut żąda od Sędziego za każdą głowę uwięzionej szlachty (ks. IX).
W Soplicowie staje obóz czterdziestu tysięcy żołnierzy; krzyż Legii Honorowej wisi na grobie Jacka trzy dni, potem idzie do kaplicy jako wotum (ks. XI).
Zaręczyny w ks. XI–XII: Tadeusz i Zosia, Asesor i Tekla Hreczeszanka, Rejent i Telimena.
46 zamkniętych, 15 otwartych, 5 wielokrotnego wyboru, 4 dopasowania i 1 wiązka zadań. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.
Krótkie, zamknięte: ile, kiedy, gdzie, jakim wierszem. Na klasówce to zwykle pierwsza część.
Dużo postaci z przydomkami i urzędami zamiast nazwisk. Łatwo pomylić Gerwazego z Protazym, a Zosię wziąć za córkę Stolnika.
Pytania „kto” i „dlaczego” o konkretne zdarzenia. Wymagają znajomości przebiegu, nie tylko nazwisk.
Symbole, tytuły, przemiana bohatera. Tu traci się najwięcej punktów, bo trzeba własnej tezy z dowodem z tekstu.
Sprawdzian z „Pana Tadeusza” online: 5 pytań z odpowiedziami →
10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.
Pełne opracowania „Pana Tadeusza”: streszczenia, charakterystyki postaci i konteksty.
Wprowadzenie
Pełny tytuł poematu brzmi: „Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie. Historia szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem”. Mickiewicz pisał go na emigracji w Paryżu w latach 1832–1834, po upadku powstania listopadowego; pierwsze wydanie ukazało się w Paryżu w 1834 r. Epilogu w nim nie było – wydrukowano go dopiero w 1860 r., po śmierci autora.
Utwór uznaje się za polską epopeję narodową. Dwanaście ksiąg napisano trzynastozgłoskowcem o rymach parzystych. Wydarzenia rozgrywają się w ciągu kilku letnich dni 1811 r. (księgi I–X) i jednego dnia wiosny 1812 r. (księgi XI–XII), w Soplicowie i okolicy: w zamku Horeszków, w puszczy, w karczmie Jankiela i w zaścianku Dobrzyn.
Poemat zaczyna inwokacja: „Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie”. Mówiący wyznaje, że opisuje kraj, bo za nim tęskni, i prosi Matkę Boską, by przeniosła jego „duszę utęsknioną” nad Niemen. Zaraz potem do dworu Sędziego wraca po naukach w Wilnie Tadeusz. Wokół niego splatają się trzy wątki.
Pierwszy to spór o zamek: Sędzia Soplica procesuje się o niego z Hrabią, dalekim krewnym Horeszków. Stary klucznik Gerwazy opowiada Hrabiemu, jak brat Sędziego, Jacek Soplica, zastrzelił Stolnika Horeszkę, i doprowadza do zerwania układów, a potem do zajazdu na Soplicowo.
Drugi wątek to miłość: Tadeusz najpierw ulega Telimenie, a potem rozpoznaje, że kocha jej wychowankę Zosię – wnuczkę Stolnika, którą od dawna przeznaczył mu ojciec. Trzeci wątek jest polityczny: bernardyn Robak krąży po dworach i karczmach, opowiada o Napoleonie i Legionach i przygotowuje na Litwie powstanie.
Zajazd kończy się wkroczeniem rosyjskich jegrów, którzy wiążą śpiącą szlachtę. Robak sprowadza pomoc, skłóceni dotąd sąsiedzi biją się razem przeciw Moskalom i zwyciężają. Uczestnicy bitwy muszą uciekać do Księstwa Warszawskiego. Ranny Robak wyznaje Sędziemu i Gerwazemu, że jest Jackiem Soplicą, i opowiada swoje życie; Gerwazy mu przebacza.
Wiosną 1812 r. do Soplicowa wchodzi wojsko polskie z generałami Dąbrowskim i Kniaziewiczem. Podkomorzy ogłasza rehabilitację zmarłego Jacka, Tadeusz zaręcza się z Zosią i uwalnia chłopów, Jankiel gra na cymbałach, a Podkomorzy prowadzi poloneza. Narrator żegna się słowami: „I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem, / A com wiedział i słyszał, w księgi umieściłem”.
Przed maturą
Chronologia: 22 kroki. Postacie, m.in. Tadeusz Soplica, Sędzia Soplica, Ksiądz Robak (Jacek Soplica). Do tego 10 scen z cytatem z tekstu.
Fakty z tekstu11 umiejętności do odhaczenia, od „Inwokacja i epilog” po „Budowa poematu i język”.
Lista umiejętności13 pułapek, np. „Tadeusz jest synem Sędziego”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.
Typowe błędyNajpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.
Zakres materiału
11 kluczowych umiejętności — do przećwiczenia na zadaniach z bazy.
Księga I zaczyna się apostrofą: „Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie: / Ile cię trzeba cenić, ten tylko się dowie, / Kto cię stracił”. Mówiący od razu podaje powód pisania: „Widzę i opisuję, bo tęsknię po tobie”. Druga apostrofa jest modlitwą: „Panno święta, co Jasnej bronisz Częstochowy / I w Ostrej świecisz Bramie!”. Pada w niej wspomnienie z dzieciństwa („Jak mnie dziecko do zdrowia powróciłaś cudem”) i prośba: „Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono”. Potem następuje opis kraju: pagórki i łąki nad Niemnem, pola „Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem”. Epilog, dopisany w 1834 r. i ogłoszony dopiero w 1860 r., pokazuje sytuację piszącego bez osłony: „O tymże dumać na paryskim bruku”. Jedynym schronieniem jest tam pamięć: „Kraj lat dziecinnych! On zawsze zostanie / Święty i czysty jak pierwsze kochanie”. Kończy go życzenie, by poemat trafił do prostych czytelników: „Żeby te księgi zbłądziły pod strzechy”. W zadaniach trzeba umieć wskazać adresatów obu apostrof, porównanie ojczyzny do zdrowia i różnicę tonu między inwokacją a epilogiem.
I. Gospodarstwo: powrót Tadeusza, wieczerza w zamku, nauka Sędziego o grzeczności, początek sporu o Kusego i Sokoła. II. Zamek: polowanie z chartami, opowieść Gerwazego o śmierci Stolnika, Hrabia spotyka Zosię w ogrodzie, anegdota petersburska Telimeny. III. Umizgi: grzybobranie, Telimena w Świątyni dumania, rozmowa Sędziego z Telimeną o ożenku Tadeusza, wieść o niedźwiedziu. IV. Dyplomatyka i łowy: Tadeusz poznaje swoją omyłkę, Robak agituje w karczmie Jankiela, matecznik, niedźwiedź, gra Wojskiego na rogu, bigos. V. Kłótnia: Telimena wprowadza Zosię w towarzystwo, uczta w zamku, Gerwazy z kluczami, kłótnia, narada Hrabiego z Gerwazym. VI. Zaścianek: Protazy z pozwem, rozmowa Robaka z Sędzią, opis Dobrzyna i Maćka. VII. Rada: narada szlachty, Jankiel radzi zgodę, Gerwazy obraca gniew na Sędziego. VIII. Zajazd: kometa, wyznania Tadeusza, zdobycie Soplicowa. IX. Bitwa: jegrzy wiążą szlachtę, Robak przywozi pomoc, walka i zwycięstwo. X. Emigracja. Jacek: układy z Rykowem, pożegnania, spowiedź. XI. Rok 1812: wkroczenie wojsk, rehabilitacja Jacka, koniec sporu o charty, trzy pary narzeczonych. XII. Kochajmy się: uczta, serwis, uwolnienie chłopów, koncert Jankiela, polonez.
Historię Jacka czytelnik poznaje dwa razy. W księdze II opowiada ją Gerwazy: szlachcic zwany przez żart Wojewodą, który trząsł powiatem, starał się o córkę Stolnika, aż „czarną mu polewkę do stołu podano”; potem, gdy Moskale szturmowali zamek, zastrzelił Stolnika. W księdze X mówi sam Jacek. Stolnik zapraszał go, bo potrzebował jego szabli i głosów na sejmikach, ale córki mu nie dał. Jacek ożenił się wtedy „z pierwszą, którąm napotkał, dziewczyną ubogą”, zaczął pić, żona zmarła, zostawiając Tadeusza. Pod zamkiem znalazł się, gdy napadli go Moskale; na widok zwycięskiego Stolnika chwycił cudzy karabin i strzelił. Nie był w zmowie z wrogiem, lecz Moskwa uznała go za stronnika, a ludzie – za zdrajcę. Uciekł z kraju i został zakonnikiem: „Bardziej niźli z miłości, może z głupiej pychy, / Zabiłem; więc pokora… wszedłem między mnichy”. Przybrał imię Robak, „że jako robak w prochu”. Walczył, nosił rozkazy, pracował przy taczkach w pruskiej fortecy, był bity przez Moskali i więziony przez Austriaków w Szpilbergu; łożył też na wychowanie Zosi. W bitwie z jegrami zasłonił Hrabiego („Dostał za niego postrzał”) i uratował Gerwazego. Gerwazy, wysłuchawszy spowiedzi, wyjawia, że umierający Stolnik nakreślił w stronę zabójcy znak krzyża – „dał znak, że zbójcy przebaczył”. W księdze XI Podkomorzy ogłasza publicznie zasługi Jacka i zawiesza na jego grobie krzyż Legii Honorowej.
Tadeusz przywozi do domu „serce niewinne”, ale i „niemałą chętkę do swawoli”. W swoim dawnym pokoju widzi przez okno dziewczynę w ogrodzie; wieczorem przy stole bierze za nią Telimenę, bo – jak mówi narrator – „młodzieńcowi młodą jest każda kobiéta”. Pomyłkę rozumie dopiero w księdze IV, gdy rano widzi Zosię. W księdze V kłóci się z Telimeną i godzi z nią w Świątyni dumania, gdzie dopadają ją mrówki. W księdze VIII chce uciec do Księstwa; w IX policzkuje majora Płuta, który napastuje Telimenę, i tak zaczyna się bitwa. Przed wyjazdem na emigrację nie przyjmuje zaręczyn, które proponuje stryj: mówi o Zosi: „Więzić jej woli nie chcę”, bo na wzajemność jeszcze nie zasłużył. Wraca wiosną 1812 r. jako żołnierz, zaręcza się i postanawia nadać chłopom wolność i ziemię. Zosia, córka wojewody i Ewy Horeszkówny, wychowała się częściowo w Petersburgu, lecz woli wieś: ogród, drób, wiejskie dzieci. Na zaręczyny ubiera się w strój ludowy. Na pytanie Tadeusza, czy zgodzi się żyć skromniej, odpowiada: „Co pan urządzisz, na to całym sercem zgoda!”. Telimena jest opiekunką Zosi („Byłam jej piastunką, / Jestem krewną, jedyną Zosi opiekunką”), bywalczynią stolicy, która szuka męża: flirtuje z Tadeuszem i Hrabią, a zaręcza się z Rejentem, któremu każe zamienić kontusz na frak.
Zamek Horeszków stoi „o dwa tysiące kroków” od dworu. Po śmierci Stolnika dobra rozdzielono; o sam zamek Sędzia procesuje się z Hrabią. Hrabia, znużony procesem, gotów jest ustąpić, gdy Gerwazy opowiada Hrabiemu rodzinną historię i woła, że póki żyje, „Soplica tego zamku nie dostanie”. Hrabiego, który szuka w życiu scen jak z romansu, opowieść zachwyca. Uczta w księdze V kończy się kłótnią. Gerwazy zjawia się potem w Dobrzynie i wykorzystuje zapał szlachty, którą Robak przygotowywał do powstania: na radzie przekonuje ją, że najpierw trzeba wyegzekwować wyroki na Soplicy. W księdze VIII Hrabia zdobywa dwór, Protazy zgłasza protestację i ucieka, a szlachta rżnie drób i bydło i ucztuje. Nocą śpiących wiążą jegrzy. W księdze IX Sędzia i jego ludzie bronią wczorajszych napastników przed majorem Płutem. Bitwę kończy Podkomorzy, ogłaszając pardon. Narrator zamyka księgę zdaniem, które tłumaczy podtytuł: „Taki miał koniec zajazd ostatni na Litwie”.
Poemat pokazuje różne warstwy stanu szlacheckiego: urzędników ziemskich (Podkomorzy, Sędzia, Wojski, Rejent, Asesor, Woźny), bogatego panicza (Hrabia), sługę magnackiego rodu (Gerwazy) i szlachtę zaściankową, która w Dobrzynie musi sama pracować na siebie, ale w niedzielę wkłada kontusze. Obyczaj reguluje wszystko: porządek przechadzki i miejsca przy stole, usługiwanie damom, kolejność zabierania głosu. Sędzia wykłada to w księdze I: „Grzeczność nie jest nauką łatwą ani małą”. Podkomorzy w tej samej księdze wyśmiewa dawną modę na cudzoziemszczyznę. Osobne opisy mają polowanie z chartami i obława na niedźwiedzia, bigos, kawa, grzybobranie, staropolska uczta z serwisem w księdze XII. Starzy stale wspominają to, co minęło: Wojski – dawne łowy, Protazy – trybunały, Gerwazy – dwór Stolnika. Słowo „ostatni” wraca wiele razy: ostatni woźny trybunału, ostatni klucznik Horeszków, ostatni zajazd, a o Podkomorzym w polonezie – „może ostatni, co tak poloneza wodzi”. Obraz nie jest tylko pochwałą: szlachta łatwo daje się porwać do bójki, a zajazd kończy się pijaństwem i niewolą.
Księga IV zaczyna się pochwałą litewskich puszcz i opisem matecznika – ostępu, do którego człowiek nie dociera, a zwierzęta żyją tam „w miłości i zgodzie”. Niedźwiedź opuścił tę kryjówkę i dlatego trafił na obławę. Zwierz wypada na Tadeusza i Hrabiego; obaj strzelają naraz i chybiają, potem uciekają. Hrabiego ratują trzy jednoczesne strzały: Asesora, Rejenta i księdza Robaka, który strzelił z jednorurki Gerwazego. Wtedy Wojski gra na rogu. Opis ma trzy części oddzielone refrenem: „Tu przerwał, lecz róg trzymał; wszystkim się zdawało, / Że Wojski wciąż gra jeszcze, a to echo grało”. Gra opowiada przebieg łowów: pobudkę, granie psów, strzały, głosy wilka, niedźwiedzia i żubra, a na końcu hymn tryumfu. Asesor i Rejent spierają się, kto zabił; Gerwazy wskazuje na Robaka. Scena ma dalszy ciąg w księdze X: po celności tego strzału Gerwazy mógł poznać Jacka, najlepszego strzelca na Litwie.
W księdze XII Sędzia chce, by zaręczyny odbyły się przy wiejskiej muzyce. Żaden cymbalista nie śmie grać przy Jankielu, a on sam się wzbrania; ulega dopiero prośbie Zosi. Utwór ma pięć części. Najpierw „Brzmi Polonez Trzeciego Maja!” – starsi wspominają radość po uchwaleniu konstytucji. Potem mistrz uderza w fałszywy akord, który psuje melodię; Gerwazy rozpoznaje: „Znam! znam głos ten! to jest Targowica!”. Trzecia część oddaje szturm, „jęk dzieci, płacze matek” – wieśniaczki przypominają sobie rzeź Pragi. Czwarta to stara pieśń „o żołnierzu, tułaczu”, przy której żołnierze myślą o latach wędrówki. Na koniec struny brzmią „jak trąby mosiężne”: „Jeszcze Polska nie zginęła”. Jankiel zwraca się do Dąbrowskiego ze słowami, że Litwa czekała na niego długo, „jak my Żydzi Mesyjasza”. Narrator dodaje: „Żyd poczciwy Ojczyznę jako Polak kochał!”. W zadaniach trzeba znać kolejność części, instrument (cymbały, na których gra się drążkami) i reakcje słuchaczy.
Wielka historia jest w poemacie tłem i nadzieją. Księgę I zamyka obraz Europy, w której „ów mąż, bóg wojny” prowadzi swoje pułki, podczas gdy na litewskiej wsi trwają „zabawy, spory”. Na ścianach dworu wiszą portrety Kościuszki, Rejtana, Jasińskiego i Korsaka, a zegar wygrywa Mazurka Dąbrowskiego. Robak w karczmie pokazuje tabakierę z wizerunkiem Napoleona i zapowiada rychłe przyjście Dąbrowskiego; Sędziemu wyjawia, że szykuje powstanie. Zajazd psuje ten plan – Jacek mówi Gerwazemu, że ten „wątek spisku tyle lat snowany splątał”. Tuż przed jego śmiercią przychodzi list z wiadomością, że wojna jest postanowiona. Księga XI zaczyna się apostrofą „O roku ów!” i opisem wiosny pełnej przeczuć; do Soplicowa wchodzą generałowie Dąbrowski, Kniaziewicz, Małachowski, Giedrojć i Grabowski. Entuzjazmu nie podziela stary Maciej Dobrzyński. Na uczcie mówi, że „dla Polski polskiego trzeba bohatera”, i ostrzega: „Cesarz idzie do Moskwy… daleka to droga, / Jeśli cesarz jegomość wybrał się bez Boga!”. Poemat kończy się jednak przed klęską wyprawy, na dniu nadziei.
Ostatnie dwie księgi rozwiązują wszystkie spory. Ślub Tadeusza z Zosią, wnuczką Stolnika, połączy Sopliców z rodem Horeszków. Gerwazy i Protazy rozmawiają zgodnie o końcu procesu. Rejent i Asesor godzą się po remisie chartów. Przed wodzami stają trzy pary narzeczonych: Tadeusz i Zosia, Asesor i Tekla Hreczeszanka (córka Wojskiego), Rejent i Telimena. Hrabia wraca jako pułkownik – wystawił własnym kosztem pułk jazdy. Gerwazy ofiarowuje Scyzoryk generałowi Kniaziewiczowi. Tadeusz ogłasza: „Sami wolni, uczyńmy i włościan wolnemi”, i chce oddać chłopom ziemię na własność. Po koncercie Jankiela Podkomorzy prosi Zosię do pierwszej pary. Poloneza opisano jako scenę: tancerz zagaduje damę, wymyka się z nią rywalom, grozi im żartem. Smutny zostaje tylko odrzucony zalotnik Zosi, kapral Sak Dobrzyński. Wieczór kończą toasty i baśniowa formuła narratora: „I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem”.
Dwanaście ksiąg ma tytuły i streszczenia na początku (np. przy księdze IV: „Matecznik — Niedźwiedź — Niebezpieczeństwo Tadeusza i Hrabiego — Trzy strzały”). Wiersz to trzynastozgłoskowiec ze średniówką po siódmej sylabie i rymami parzystymi. Narrator wie wszystko o bohaterach, ale bywa też osobisty: w inwokacji, w apostrofach do drzew litewskich i do roku 1812, w ostatnim dwuwierszu. Opowiadanie często ustępuje opisowi – wschodów i zachodów słońca, sadu, stawów, burzy, puszczy – oraz gawędzie: bohaterowie snują anegdoty (Wojski o Domeyce i Doweyce, Telimena o Petersburgu), zwykle przerywane. Powaga miesza się z humorem: spór o charty opisano językiem bitew, a walkę z jegrami rozstrzyga zwalona sernica. Porównania bywają rozbudowane, np. charty czekające na zająca są „jak dwie strzały złożone na jednej cięciwie”. Ważne wiadomości czytelnik dostaje stopniowo: kim jest Robak, zdradzają najpierw jego blizny i żołnierskie ruchy (księga I), potem rozmowy z Sędzią, a pełne wyjaśnienie przynosi dopiero spowiedź w księdze X.
Typowe błędy
Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.
Tadeusz jest synem Sędziego
Tadeusz jest synem Jacka Soplicy, a Sędzia to jego stryj i opiekun. Jacek kieruje losem syna z daleka: Sędzia mówi, że „pan Jacek nie wypuszcza z opieki swej syna”.
Dlaczego: W poemacie Sędzia jest nieżonaty („stary stryj nie był żonaty”), a matka Tadeusza, ubogie dziewczę poślubione przez Jacka bez miłości, zmarła wcześnie.
Tadeusz dowiaduje się od Robaka, że ten jest jego ojcem
Spowiedzi w księdze X słuchają tylko Sędzia i Gerwazy. Tadeusz wyjeżdża wcześniej; Robak żegna go słowami „Synu! z Panem Bogiem!”, ale prawdy mu nie wyjawia.
Dlaczego: Na pytanie Sędziego Robak odpowiada, że nie powie chłopcu „o niczym” i że tę ofiarę składa Bogu za dawne grzechy. O zasługach Jacka wszyscy słyszą dopiero w księdze XI.
Niedźwiedzia zabili razem Tadeusz i ksiądz Robak
Tadeusz i Hrabia strzelili jednocześnie i obaj spudłowali („Chybili”). Zwierzę ścigało Hrabiego, gdy wypalili Asesor, Rejent i – ze strzelby Gerwazego – ksiądz Robak. Celny był strzał Robaka.
Dlaczego: Asesor i Rejent kłócą się potem o to, czyja kula zabiła. Gerwazy rozstrzyga spór, a w księdze X przypomina: „Kiedyś tak do niedźwiedzia trafił doskonale”.
Kusy to chart Asesora, a Sokół – Rejenta
Odwrotnie: „Pan Rejent wiódł Kusego, Asesor Sokoła”.
Dlaczego: Spór ciągnie się od księgi I. Kończy go Wojski w księdze XI, gdy oba psy naraz chwytają zająca: „Wydaję wreszcie wyrok: obaście wygrali”.
Wojski rozstrzyga spór o charty już w księdze II
W księdze II zając ucieka, a spór wybucha na nowo i kończy się zakładem. Wyrok – remis – zapada dopiero w księdze XI: „Godzien jest pałac Paca, godzien Pac pałaca”.
Dlaczego: Narrator dodaje, że według wieści Wojski sam wyhodował tego zająca i wypuścił go w ogrodzie, żeby pogodzić myśliwych.
Jacek zabił Stolnika, bo był w zmowie z Moskalami
Jacek znalazł się pod zamkiem przypadkiem, gdy napadli go Moskale. Kiedy zwycięski Stolnik wyszedł na ganek, Jacek chwycił karabin żołnierza i strzelił: „Ledwiem przyłożył, prawie nie mierzył — wypala!”.
Dlaczego: W spowiedzi mówi wprost: „Bo fałsz, żebym był w jakiej z Moskalami zmowie”. Mimo to „imię zdrajcy przylgnęło” do niego, bo Moskwa uznała go za stronnika i dała Soplicom część dóbr zabitego.
Jacek umiera odznaczony krzyżem Legii Honorowej
Jacek umiera latem 1811 r., po spowiedzi. Order przychodzi później: w księdze XI Podkomorzy wyjmuje go z pokrowca i mówi „wieszam go na grobie”.
Dlaczego: W tej samej mowie Podkomorzy ogłasza, że Jacek „zniósł infamiji plamę” i wraca do czci.
Maciej Dobrzyński to Chrzciciel
To dwie osoby. Stary Maciej, przywódca zaścianka, nosi przydomki „Kurek na kościele”, „Zabok” i „Królik”. Chrzciciel (Kropiciel) to inny Dobrzyński, znany z maczugi zwanej Kropidełkiem.
Dlaczego: Na radzie w księdze VII Chrzciciel rwie się do bitki, a stary Maciej protestuje przeciw zajazdowi.
Tabakiera to pamiątka Wojskiego
Złotą tabakierę z portretem króla Stanisława ma Podkomorzy. Druga ważna tabakiera należy do księdza Robaka: w karczmie (księga IV) opowiada on, że zażywał z niej generał Dąbrowski.
Dlaczego: Robak używa tabakiery, by skierować rozmowę szlachty na Napoleona i Legiony.
„Kochajmy się” nie pada w tekście – to tylko tytuł księgi
To tytuł księgi XII, ale i dawny toast szlachecki. Gerwazy wspomina uczty u Stolnika: „Wnoszono: «Kochajmy się»”.
Dlaczego: Hasło wraca jako tytuł księgi, w której dawni przeciwnicy siedzą przy jednym stole.
Hrabia nazywa się Horeszko
Poemat nie podaje jego nazwiska. Jest dalekim krewnym Horeszków przez matkę; w tekście wraca o nim formuła „Ostatniego z Horeszków, chociaż po kądzieli”.
Dlaczego: Właśnie dlatego Gerwazy widzi w nim dziedzica zamku i namawia go do zerwania układów z Sędzią.
Akcja toczy się podczas powstania listopadowego
Akcja obejmuje lato 1811 r. i wiosnę 1812 r., gdy wojska Napoleona i księcia Józefa wkraczają na Litwę. Poemat powstał dwadzieścia lat później, w latach 1832–1834.
Dlaczego: Daty stoją w podtytule: „Historia szlachecka z roku 1811 i 1812”.
Epilog był częścią pierwszego wydania
Pierwsze wydanie (Paryż 1834) kończyło się na księdze XII. Epilog ogłoszono z rękopisu po śmierci poety, w 1860 r.
Dlaczego: Epilog ma też inny wiersz – jedenastozgłoskowiec – i mówi o emigracji wprost: „O tymże dumać na paryskim bruku”.
Do zapamiętania
Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.
Przykłady z bazy
Poniżej 7 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.
„Jest to pamiątka tylko owych biesiad sławnych, / Które dawano w domach panów starodawnych” […] „Niestety! już i do nas włazi moda nowa.”
Adam Mickiewicz — „Pan Tadeusz” (Księga pierwsza, Gospodarstwo) Słońce ostatnich kresów nieba dochodziło, Mniej silnie, ale szerzej niż we dnie świeciło, Całe zaczerwienione, jak zdrowe oblicze Gospodarza, gdy prace skończywszy rolnicze Na spoczynek powraca. Już krąg promienisty Spuszcza się na wierzch boru i już pomrok mglisty, Napełniając wierzchołki i gałęzie drzewa, Cały las wiąże w jedno i jakoby zlewa; I bór czernił się na kształt ogromnego gmachu, Słońce nad nim czerwone jak pożar na dachu. Wtem zapadło do głębi; jeszcze przez konary Błysnęło, jako świeca przez okiennic szpary, I zgasło.
Jak się uczyć
Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.
Zacznij od powiązań rodzinnych: Jacek Soplica – ojciec Tadeusza, Sędzia – stryj; Stolnik Horeszko – ojciec Ewy i dziadek Zosi; Hrabia – daleki krewny Horeszków po kądzieli; Telimena – opiekunka Zosi.
Ułóż wydarzenia według ksiąg. Pomagają streszczenia umieszczone przez autora na początku każdej księgi – warto je przeczytać w całości.
Historię Jacka poznaj z obu opowieści: Gerwazego (księga II) i samego Jacka (księga X). Zwróć uwagę, czym się różnią – Gerwazy widzi zdrajcę i mordercę, Jacek tłumaczy dumę, rozpacz i chwilę, w której strzelił.
Zapamiętaj, kto co robi w scenach zbiorowych: do niedźwiedzia trafia Robak, nie Tadeusz; poloneza prowadzi Podkomorzy z Zosią; rehabilitację Jacka ogłasza Podkomorzy; na cymbałach gra Jankiel, na rogu – Wojski.
Koncert Jankiela opisuj w kolejności: Polonez Trzeciego Maja, Targowica, rzeź Pragi, pieśń o żołnierzu tułaczu, „Jeszcze Polska nie zginęła”.
Cytuj krótko i dokładnie. Najłatwiej o pewność przy początku („Litwo! Ojczyzno moja! ty jesteś jak zdrowie”) i końcu poematu („I ja tam z gośćmi byłem, miód i wino piłem”) oraz przy epilogu („Kraj lat dziecinnych!”).
Odróżniaj czas akcji (1811–1812) od czasu powstania utworu (1832–1834, Paryż) i pamiętaj, że epilog ogłoszono dopiero w 1860 r.
Gdy piszesz o obrazie szlachty, pokaż obie strony: przywiązanie do obyczaju i gościnność, ale też kłótliwość i samowolę, które kończą się zajazdem.
FAQ
Wiedza z działu „Pan Tadeusz” przyda Ci się też tutaj:
98 zadań z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.
Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu
Wybierz, które kategorie plików cookies akceptujesz. Zgodę możesz zmienić w dowolnym momencie.
Sesja, bezpieczeństwo, podstawowa funkcjonalność (logowanie, koszyk subskrypcji, zabezpieczenia reCAPTCHA). Bez nich serwis nie działa.
Google Analytics 4 — anonimowe statystyki użycia serwisu. Pomaga nam poprawiać aplikację na podstawie tego, które funkcje są faktycznie używane.
Google Ads — remarketing i pomiar skuteczności reklam. Dzięki temu możemy pokazywać Ci trafniejsze reklamy i finansować rozwój darmowej wersji.
Zapamiętywanie preferencji (motyw ciemny/jasny, wybrane przedmioty, ustawienia sesji).
Dopasowywanie treści do Twoich zainteresowań (rekomendacje pytań, spersonalizowane przypomnienia o nauce).
