📖 Lektura📚 Renesans

Makbet — zadania maturalne

William Szekspir

„Makbet” Williama Shakespeare’a (ok. 1606–1607) to tragedia o wodzu, który po przepowiedni czarownic zabija króla Duncana, sam zostaje królem Szkocji i kolejnymi zbrodniami próbuje utrzymać tron. Zadania dotyczą przebiegu akcji, postaci (Makbet, Lady Makbet, Banko, Makduf, Malkolm), przepowiedni i ich dwuznaczności, widzeń Makbeta, sceny chodzenia we śnie oraz motywów krwi i snu.

Lektura obowiązkowa (poziom podstawowy i rozszerzony)

Źródło: Podstawa programowa (Dz.U. 2024 poz. 1019), s. 40.

Konto zakładasz w minutę · pełny dostęp od 49 zł/mies.

Sprawdzian z „Makbeta” z odpowiedziami →

zadań w katalogu
92
zadań w katalogu
typów zadań
6
typów zadań
Quiz w Matury Online — pytanie z tematu „Makbet” (Język polski) po sprawdzeniu odpowiedzi, z wynikiem i wyjaśnieniem

Quiz · Makbet

„Makbet” w Quizie — jak ćwiczysz

92 pytania z tej lektury w jednym miejscu. Wybierasz je filtrem, po każdej odpowiedzi widzisz wyjaśnienie, a quiz sam dobiera trudność i wraca do Twoich błędów.

Quiz w Matury Online — panel „Filtruj” z zaznaczonym tematem „Makbet”, typy zadań i trudność 1–5, pod spodem pytanie z tego tematu
  • Filtrujesz, co chcesz ćwiczyć

    Wybierasz epokę albo lekturę, typ zadania i trudność 1–5. Przy każdej opcji widzisz, ile pytań zostaje w puli.

  • Wyjaśnienie po każdej odpowiedzi

    Od razu wiesz, czy dobrze — i dlaczego. Zadania otwarte ocenia AI według zasad oceniania CKE, z punktacją częściową.

  • Powtórki pytań, na których się mylisz

    Pytanie z błędem wraca po kilku dniach z plakietką „Powtórka”. Powtórki zajmują najwyżej 30% sesji; wyłączasz je jednym przełącznikiem.

  • Trudność dobiera się do Ciebie

    Quiz liczy Twój poziom z ostatnich odpowiedzi i podsuwa pytania, przy których trafiasz ok. 70% — nie za łatwe, nie za trudne.

6 typów zadań — Makbet

z 19 typów w całym quizie · liczba pytań · filtr „Typ” w quizie
  • Zamknięte (A–D) 66
  • Otwarte 14
  • Wielokrotny wybór 5
  • Dopasuj 3
  • Luki w tekście 2
  • Wypracowanie 2

Po odpowiedzi — od razu wyjaśnienie

Zaznaczasz odpowiedź, klikasz „Sprawdź” i widzisz, która była poprawna i dlaczego. Możesz też odsłonić odpowiedź bez rozwiązywania albo pominąć pytanie.

Wypróbuj bez logowania

Kilka pytań z bazy z lektury „Makbet” — kliknij odpowiedź i sprawdź.

Ćwicz lekturę „Makbet” w Quizie → darmowe konto: 5 pytań dziennie · bez dziennego limitu od 49 zł/mies.
📖 Sprawdzian z lektury

„Makbet”: fakty z tekstu, które musisz mieć w głowie

Na sprawdzianie z „Makbeta” nauczyciel pyta: co czarownice przepowiedziały Makbetowi, a co Bankowi, jaki tytuł Makbet dostał po bitwie i od kogo, kto namówił go do zabójstwa Duncana i na kogo miała spaść wina, co Makbet zobaczył przed zbrodnią, kto uciekł z zasadzki na Banka, kogo widział na uczcie tylko Makbet, jakie trzy zjawy pokazały się w jaskini, co spotkało rodzinę Makdufa, co mówi przez sen Lady Makbet i jak spełniły się przepowiednie o lesie birnamskim i o człowieku, którego rodziła kobieta. Ta strona zbiera takie fakty z odesłaniem do aktu i sceny, cytaty sprawdzone w przekładzie Leona Ulricha i pytania z naszego banku, którymi możesz się przetestować.

Jak zbudowany jest „Makbet”

Akty i sceny
Pięć aktów: akt I ma 7 scen, akt II 4, akt III 6, akt IV 3, akt V 7. Akt I prowadzi od przepowiedni do decyzji o zbrodni, akt II to noc zabójstwa Duncana i poranek po niej, akt III zabójstwo Banka i uczta. W akcie IV są druga wizyta u czarownic, rzeź w Fife i rozmowa Malkolma z Makdufem w Anglii, w akcie V lunatykowanie Lady Makbet i bitwa pod Dunsinane.
Miejsca
Szkocja i przez jedną scenę Anglia. Didaskalia podają: step (czarownice), obóz niedaleko Forres, pałac w Forres, zamek Makbeta w Inverness, zamek Makdufa w Fife, „Ciemna jaskinia” z kotłem, pałac króla angielskiego, zamek Dunsinane i okolicę z lasem birnamskim. Koronacja Makbeta w Scone i pogrzeb Duncana w Colmes-Cill dzieją się poza sceną, wiemy o nich z rozmowy Rossa z Makdufem (akt II, sc. IV).
Czas akcji
Akty I i II są ściśnięte: Duncan przyjeżdża do Inverness wieczorem („Dziś wieczór, pani, król tutaj przybywa”), ginie tej samej nocy, rano ciało znajduje Makduf. Ile czasu mija między dalszymi aktami, tekst nie mówi. W akcie V Dama pałacowa opowiada, że Lady Makbet chodzi we śnie, od kiedy król wyruszył w pole.
Czarownice, Hekate i zjawy
Trzy Czarownice same nazywają się „Przeznaczeń siostry”, Makbet i Banko mówią o nich „siostry przeznaczeń”, w akcie IV Makbet woła do nich „wy północy wiedźmy”. Nad nimi stoi Hekate, która w akcie III, sc. V gani je, że działały bez niej. W jaskini (akt IV, sc. I) pytają Makbeta, czy woli odpowiedź z ich ust, „Czy panów naszych”; odpowiadają trzy zjawy.
Wiersz i proza
Postaci mówią nierymowanym wierszem, czarownice krótkim wierszem z rymami („Brzydnieje uroda, brzydota pięknieje”). Prozą mówią Odźwierny (akt II, sc. III) i lunatykująca Lady Makbet z Doktorem i Damą (akt V, sc. I); prozą jest też część rozmowy Lady Makduf z synem. Wiele scen kończy się rymowanym dwuwierszem, np. „On cię do piekła lub do raju wzywa”.
Tragedia
Bohater z dzielnego wodza staje się tyranem i ginie. Przepowiednie tylko zapowiadają: zbrodnię wymyśla, planuje i wykonuje Makbet z żoną, a sam przyznaje, że jedyną ostrogą jest „Moja ambicja”. Kolejne zbrodnie wynikają z poprzednich: po Duncanie giną dworzanie, Banko, rodzina Makdufa. Pod koniec Makbet mówi: „Dość już długo żyłem”.
Źródła i czas powstania (spoza tekstu)
Szekspir napisał „Makbeta” około 1606 roku, za panowania Jakuba I, i oparł się na kronice Holinsheda. Jakub I wywodził swój ród, Stuartów, od Banka; do tego odnosi się pochód ośmiu królów z lustrem w akcie IV, sc. I. Przekład Leona Ulricha ukazał się w wydaniu dzieł Szekspira w 1895 roku.

Chronologia: 26 kroków po scenach

Akt i scena wg wydania Wolnych Lektur (przekład Leona Ulricha). Jeśli na sprawdzianie pada pytanie „co wydarzyło się po…”, ta lista to odpowiedź.

  1. 1
    akt I, sc. I

    Otwarte pole, grzmoty. Trzy czarownice umawiają się, że gdy bitwa ustanie, spotkają Makbeta na stepie. Kończą słowami: „Brzydnieje uroda, brzydota pięknieje”.

  2. 2
    akt I, sc. II

    Obóz koło Forres. Ranny Żołnierz opowiada królowi Duncanowi, jak Makbet przebił się do buntownika Macdonwalda, rozpłatał mu czaszkę i zawiesił jego głowę na blankach. Ross donosi o zwycięstwie nad królem norweskim, któremu pomagał tan Kawdoru. Norweg Sweno płaci dziesięć tysięcy talarów. Duncan skazuje zdrajcę na śmierć: „Co Kawdor przegrał, Makbeta wygrana”.

  3. 3
    akt I, sc. III

    Na stepie czarownice witają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla. Bankowi mówią, że będzie „Mniejszy, a przecie większy od Makbeta” i że spłodzi królów, choć sam królem nie będzie. Znikają. Ross i Angus przynoszą wiadomość, że król mianował Makbeta tanem Kawdoru. Banko ostrzega, że siły ciemności mówią prawdę w drobnostkach, żeby potem zgubić. Makbet na stronie myśli już o morderstwie.

  4. 4
    akt I, sc. IV

    Forres. Malkolm opowiada, że Kawdor przed egzekucją wyznał zdradę i umarł godnie. Duncan mianuje Malkolma księciem Cumberlandu, czyli następcą tronu, i zapowiada, że jedzie do Inverness. Makbet na stronie: to kamień na jego drodze, który trzeba przeskoczyć.

  5. 5
    akt I, sc. V

    Inverness. Lady Makbet czyta list męża o przepowiedniach. Boi się, że jest zbyt łagodny. Gdy sługa mówi, że król przyjedzie wieczorem, wzywa duchy: „duszę moją odniewieśćcie”. Makbetowi radzi, by wyglądał jak niewinny kwiatek, a był wężem, i bierze sprawę na siebie.

  6. 6
    akt I, sc. VI

    Duncan i Banko chwalą położenie zamku; Banko mówi o jaskółkach, które lepią gniazda tam, gdzie czyste jest powietrze. Lady Makbet wita króla.

  7. 7
    akt I, sc. VII

    Makbet wychodzi z wieczerzy i waży racje: jest krewnym, poddanym i gospodarzem Duncana, a król władał łagodnie. Mówi żonie, że dalej nie pójdą. Lady Makbet zarzuca mu tchórzostwo i podaje plan: upić dwóch dworzan i zwalić na nich winę. Makbet: „Postanowiłem”.

  8. 8
    akt II, sc. I

    Noc na dziedzińcu. Banko z synem Fleance'em: jest senny, ale boi się snu i „myśli przeklętych”; poprzedniej nocy śnił o czarownicach. Makbet obiecuje mu honor, jeśli go poprze; Banko chce zachować „Sumienie czyste i wiarę bez skazy”. Sam Makbet widzi przed sobą sztylet z kroplami krwi. Dzwonek żony daje znak.

  9. 9
    akt II, sc. II

    Lady Makbet upiła dworzan i położyła ich sztylety; sama nie zabiła, bo śpiący Duncan był podobny do jej ojca. Makbet wraca: „Spełniłem”. Nie mógł powiedzieć „Amen”, słyszał głos, że zabił sen. Przyniósł sztylety ze sobą i nie chce wrócić, więc odnosi je żona i smaruje krwią twarze sług. Słychać stukanie do bramy.

  10. 10
    akt II, sc. III

    Pijany Odźwierny udaje odźwiernego piekła i wpuszcza Makdufa i Lennoxa. Makduf idzie budzić króla i znajduje go zamordowanego. Makbet mówi, że w szale zabił obu dworzan. Lady Makbet mdleje. Malkolm ucieka do Anglii, Donalbein do Irlandii.

  11. 11
    akt II, sc. IV

    Starzec i Ross mówią o znakach: w dzień jest ciemno, sowa zabiła sokoła, konie Duncana zdziczały i gryzły się. Makduf: podejrzenie padło na synów króla, bo uciekli. Makbet pojechał na koronację do Scone. Makduf nie jedzie tam, tylko do Fife.

  12. 12
    akt III, sc. I

    Forres. Banko w monologu podejrzewa Makbeta. Król zaprasza go na wieczorną ucztę i wypytuje, dokąd jedzie i czy Fleance jedzie z nim. Sam mówi: „Być królem jest niczym, Jeśli nie mogę być królem bezpiecznie”. Przekonuje dwóch morderców, że Banko jest ich wrogiem. Fleance ma zginąć razem z ojcem.

  13. 13
    akt III, sc. II

    Makbet mówi żonie, że dręczą go sny i że Banko i Fleance żyją. Nie zdradza jej planu: „bądź niewinną wiedzy”, dopóki czyn się nie spełni.

  14. 14
    akt III, sc. III

    Park przy bramie pałacu. Do dwóch morderców dołącza trzeci, przysłany przez Makbeta. Zabijają Banka, ale ktoś gasi światło i Fleance ucieka. „Najlepsza czynu połowa chybiona”.

  15. 15
    akt III, sc. IV

    Uczta. Morderca melduje, że Banko leży w rowie z dwudziestoma ranami, a Fleance uciekł. Duch Banka dwa razy siada na miejscu Makbeta; widzi go tylko Makbet. Lady Makbet tłumaczy gościom, że to dawna choroba króla, potem ich wyprasza. Makbet zauważa, że Makduf się nie stawił, i postanawia iść do czarownic.

  16. 16
    akt III, sc. V

    Hekate gani czarownice, że same rozmawiały z Makbetem. Zapowiada, że nazajutrz przyjdzie on pytać o przyszłość i że zgubi go zbytnia ufność.

  17. 17
    akt III, sc. VI

    Lennox z ironią podsumowuje czyny Makbeta; o zabiciu dworzan mówi: „Czy nie szlachetny to czyn a roztropny?”. Inny Pan mówi, że Malkolm żyje na dworze angielskiego króla Edwarda, a Makduf pojechał tam prosić króla, by wysłał Siwarda. Makbet szykuje się do wojny.

  18. 18
    akt IV, sc. I

    Jaskinia, kocioł. Makbet żąda odpowiedzi. Głowa w hełmie ostrzega przed tanem Fife'u, krwawe dziecko mówi, że nie zabije go żaden człowiek, którego rodziła kobieta, dziecko w koronie z drzewem w ręku, że nikt go nie pokona, póki las birnamski nie ruszy na Dunsinane. Potem przechodzi ośmiu królów i Banko. Lennox donosi, że Makduf uciekł do Anglii. Makbet postanawia wyciąć jego rodzinę.

  19. 19
    akt IV, sc. II

    Fife. Lady Makduf skarży się Rossowi, że mąż uciekł i ich zostawił. Rozmawia z synem o zdrajcach. Posłaniec ostrzega ją, żeby uciekała. Wchodzą mordercy, zabijają syna, Lady Makduf wybiega, wołając „mord!”, a oni biegną za nią.

  20. 20
    akt IV, sc. III

    Anglia. Malkolm sprawdza Makdufa: oskarża sam siebie o lubieżność, chciwość i brak cnót. Makduf rozpacza nad Szkocją, więc Malkolm odwołuje oskarżenia i mówi o dziesięciu tysiącach żołnierzy Siwarda. Ross przynosi wieść o rzezi w Fife. Makduf przysięga zemstę.

  21. 21
    akt V, sc. I

    Dunsinane. Doktor i Dama pałacowa patrzą, jak Lady Makbet chodzi we śnie ze świecą, trze ręce i mówi o plamie, o krwi starca, o żonie tana Fife'u i o Banku.

  22. 22
    akt V, sc. II

    Szkoccy tanowie (Menteith, Caithness, Angus, Lennox) idą połączyć się z Anglikami przy lesie birnamskim. Makbet umacnia Dunsinane; ci, którzy mu służą, słuchają rozkazu, nie miłości.

  23. 23
    akt V, sc. III

    Makbet powtarza sobie przepowiednie i wyzywa sługę, który mówi o dziesięciu tysiącach żołnierzy. Każe podać zbroję. Doktor mówi, że na chorobę królowej lekarz nie pomoże: „Sam chory własnym musi być doktorem”.

  24. 24
    akt V, sc. IV

    Przed lasem birnamskim Malkolm każe każdemu żołnierzowi uciąć gałąź i nieść przed sobą, żeby ukryć liczbę wojska.

  25. 25
    akt V, sc. V

    W zamku słychać krzyki kobiet. Seyton: „Królowa umarła”. Makbet mówi monolog o życiu jako cieniu. Posłaniec donosi, że las się rusza. Makbet zaczyna rozumieć dwuznaczność przepowiedni i wychodzi walczyć.

  26. 26
    akt V, sc. VI–VII

    Wojsko odrzuca gałęzie. Zamek się poddaje. Makbet zabija młodego Siwarda. Spotyka Makdufa i słyszy, że ten był „przed czasem” wydarty z łona matki. Nie chce się poddać, walczą. Makduf wnosi głowę Makbeta i wita Malkolma jako króla. Malkolm czyni tanów hrabiami i zaprasza wszystkich na koronację do Scone.

Kto jest kim

Makbet Tan Glamis („Przez śmierć Sinela jestem tanem Glamis”), wódz i kuzyn króla Duncana. Po bitwie zostaje tanem Kawdoru, po zabójstwie królem. Zabija Duncana i jego dworzan, najmuje morderców na Banka i Fleance'a, każe wyciąć rodzinę Makdufa. Ginie z ręki Makdufa.
Lady Makbet Żona Makbeta. Po liście męża wzywa duchy, żeby odebrały jej kobiecą naturę, zarzuca mu tchórzostwo, upija dworzan i sama odnosi sztylety. Na uczcie ratuje sytuację przed gośćmi. W akcie V chodzi we śnie i ciągle myje ręce; umiera za sceną, według Malkolma z własnej ręki („Jak mówią”).
Duncan Król Szkocji. Hojny i ufny: „nie ma sztuki, Zdolnej na twarzy tajnie myśli czytać”, mówi po zdradzie Kawdora. Nagradza Makbeta i przyjeżdża do niego w gościnę. Zamordowany we śnie w Inverness.
Malkolm Starszy syn Duncana, mianowany księciem Cumberlandu. Po zabójstwie ojca ucieka do Anglii. W akcie IV sprawdza Makdufa, oskarżając sam siebie. Prowadzi wojsko z gałęziami z lasu birnamskiego i zostaje królem.
Donalbein Młodszy syn Duncana. Tej nocy spał „w drugiej izbie”. Ucieka do Irlandii i w akcie V nie wraca.
Banko Wódz, towarzysz Makbeta w bitwie. Czarownice przepowiadają mu, że będzie ojcem królów. Chce zachować czyste sumienie, ale o podejrzeniach wobec Makbeta milczy. Zabity przez morderców, jako duch siada na miejscu Makbeta na uczcie, w akcie IV pokazuje mu swoich potomków.
Fleance Syn Banka. W akcie II, sc. I towarzyszy ojcu nocą. Ucieka z zasadzki, w której ginie ojciec. Na wieść o tym Makbet mówi: „Więc mój paroksyzm znowu mnie napada”.
Makduf Tan Fife'u. Odkrywa ciało Duncana, nie jedzie na koronację, nie przychodzi na ucztę, ucieka do Anglii. Jego żona i dzieci giną z rozkazu Makbeta. Zabija Makbeta: był „przed czasem” wydarty z łona matki.
Lady Makduf i jej syn Lady Makduf uważa ucieczkę męża za tchórzostwo („On nas nie kocha”). Syn rozmawia z nią o zdrajcach i nazywa mordercę łotrem. Oboje giną w Fife (akt IV, sc. II).
Ross Szkocki tan, posłaniec złych i dobrych wieści: przynosi Makbetowi tytuł Kawdoru, Makdufowi wiadomość o rzezi jego rodziny, Siwardowi o śmierci syna.
Lennox Szkocki pan. Rano przychodzi z Makdufem do Inverness. W akcie III, sc. VI ironicznie komentuje czyny Makbeta, w akcie V idzie z wojskiem przeciw niemu.
Angus, Menteith, Caithness Szkoccy tanowie. Angus z Rossem przynosi Makbetowi tytuł Kawdoru. W akcie V wszyscy trzej przechodzą na stronę Malkolma.
Trzy Czarownice „Przeznaczeń siostry”, z brodami, choć o kobiecej postaci. Przepowiadają Makbetowi i Bankowi przyszłość na stepie, w akcie IV wywołują zjawy przy kotle.
Hekate Pani czarownic. Gani je, że działały bez niej (akt III, sc. V), i zapowiada, że zgubi Makbeta zbytnia ufność.
Odźwierny Pijany sługa w zamku Makbeta. W akcie II, sc. III udaje odźwiernego piekielnej bramy i dopiero potem otwiera Makdufowi i Lennoxowi.
Mordercy Dwóch ludzi przekonanych przez Makbeta, że ich nędza to wina Banka (akt III, sc. I); przy zasadzce dołącza trzeci. Inni mordercy zabijają rodzinę Makdufa.
Siward i młody Siward Siward, wódz dziesięciu tysięcy wojowników danych przez króla Anglii; Malkolm mówi do niego „zacny stryju”. Jego syn ginie z ręki Makbeta, raniony z przodu, „W czoło”.
Seyton Oficer Makbeta w Dunsinane. Makbet każe mu podać zbroję; Seyton przynosi wiadomość: „Królowa umarła”.
Doktor i Dama pałacowa Świadkowie lunatykowania Lady Makbet. Doktor mówi: „Nie doktora teraz, Ale jej trzeba raczej spowiednika”.
Tan Kawdoru Poprzedni tan Kawdoru, zdrajca, który pomagał Norwegom. Stracony; według Malkolma przed śmiercią wyznał winę. Jego tytuł dostaje Makbet.
Starzec Pamięta siedemdziesiąt lat i mówi Rossowi, że nie widział takiej nocy jak ta, w której zginął Duncan (akt II, sc. IV).

Sceny, o które pytają, z cytatem z tekstu

Każdy cytat jest dosłownym fragmentem utworu (wydanie Wolnych Lektur, przekład Leona Ulricha). Możesz go użyć w odpowiedzi otwartej albo w rozprawce.

akt I, sc. III

Przepowiednie na stepie

Czarownice witają Makbeta trzema tytułami: tan Glamis (ma go już po śmierci Sinela), tan Kawdoru, przyszły król. Bankowi mówią zagadkami, a na koniec: „Ty królów spłodzisz, choć nie jesteś królem”. Chwilę później Ross przynosi Makbetowi tytuł Kawdoru.

Witaj, Makbecie, przyszły witaj królu!
Czarownica 3

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „co przepowiedziały czarownice Makbetowi, a co Bankowi” pada zawsze; z tej sceny bierze się też cała późniejsza obawa Makbeta przed Bankiem.

akt I, sc. V

List i Lady Makbet

Lady Makbet czyta list o spotkaniu z czarownicami. Uważa, że mąż chce wielkości, ale uczciwie, więc sama musi go popchnąć. Wzywa duchy, żeby „mleko w żółć” przemieniły, a noc, żeby niebo nie zobaczyło noża.

Zbyt jest tkliwości ludzkiej pełna mleka, Aby najkrótszą pogoniła drogą.
Lady Makbet

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Scena pokazuje, kto pierwszy mówi o zabójstwie wprost, i jest podstawą charakterystyki Lady Makbet na początku dramatu.

akt I, sc. VII

„Postanowiłem”

Makbet chce się wycofać. Lady Makbet pyta, czy jest tchórzem, i mówi, że wyrwałaby pierś dziecku, gdyby tak przysięgła jak on. Podaje plan z upitymi dworzanami. Makbet dopowiada: ich własną bronią, a potem krew na nich.

Śmiem wszystko zrobić, co mężom przystoi, A kto śmie więcej, ten nie jest człowiekiem.
Makbet

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Odpowiedź na pytanie „kto namawia Makbeta do zabójstwa Duncana” i na pytania o męskość w dramacie.

akt II, sc. I

Sztylet

Czekając na znak żony, Makbet widzi w powietrzu sztylet zwrócony rękojeścią do jego dłoni. Nie może go chwycić, potem widzi na nim krew. Sam nazywa go „Sztyletem myśli”. Dzwonek przerywa monolog.

Czy to jest sztylet, co przede mną błyszczy, Zwrócony do mej dłoni rękojeścią?
Makbet

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie „co widzi Makbet tuż przed zabójstwem Duncana” jest w banku dosłownie; na uczcie Lady Makbet przypomni mu ten „Sztylet powietrzny”.

akt II, sc. II

Po zbrodni: „Amen” i krew

Makbet nie mógł odpowiedzieć „Amen” modlącym się dworzanom. Słyszał głos: „Makbet sen zabił”. Patrzy na swoje ręce, a Lady Makbet mówi, że wystarczy trochę wody. Przez resztę dramatu Makbet nie śpi spokojnie, a ona we śnie myje ręce.

Czy wszystkie morza wielkiego Neptuna Krew tę z mej ręki obmyć będą w stanie?
Makbet

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Z tej sceny są pytania o motyw snu, o „Amen” i o symbolikę krwi.

akt III, sc. III–IV

Banko, Fleance i duch na uczcie

Mordercy zabijają Banka, Fleance ucieka. Na uczcie morderca melduje o dwudziestu ranach, a na wolnym miejscu Makbeta siada duch Banka. Widzi go tylko Makbet. Lady Makbet mówi gościom o chorobie króla i szydzi z męża, ale w końcu wyprasza wszystkich.

Nie możesz mówić, że ja to zrobiłem: Tylko mi krwawym nie potrząsaj włosem!
Makbet

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytania „kto pojawia się jako duch podczas uczty” i „kto uciekł z zasadzki” padają zawsze; scena pokazuje też, że Lady Makbet jeszcze panuje nad sytuacją.

akt IV, sc. I

Zjawy w jaskini

Trzy zjawy: głowa w hełmie („Strzeż tana Fife'u!”), krwawe dziecko (Makbeta nie zabije „Człowiek, którego rodziła kobieta”), dziecko w koronie z drzewem. Makbet pyta jeszcze o potomków Banka i widzi ośmiu królów; ostatni trzyma zwierciadło, a Banko się uśmiecha.

Bo nikt Makbeta sił wprzódy nie skruszy, Póki birnamski las się nie poruszy,
Zjawisko (dziecko w koronie)

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Nauczyciel pyta o treść każdej zjawy i o to, dlaczego Makbet poczuł się po nich bezpieczny.

akt IV, sc. II–III

Rzeź w Fife

Makbet postanawia wyciąć rodzinę Makdufa, bo ten uciekł. Mordercy zabijają syna na oczach matki. W Anglii Ross najpierw mówi Makdufowi, że żona i dzieci mają się „dobrze”, potem wyznaje prawdę: „Żonę, dzieci, sługi, Wszystko, co było!”.

On nie ma dzieci! Moje niemowlęta!
Makduf

Dlaczego to pada na sprawdzianie: To najokrutniejsza zbrodnia Makbeta, bez żadnego pożytku politycznego; z niej bierze się osobisty motyw Makdufa w finale.

akt V, sc. I

Lunatykowanie Lady Makbet

Lady Makbet chodzi we śnie ze świecą (każe, by światło paliło się przy niej bez przerwy) i trze ręce. Mówi o plamie, o krwi starca, o żonie tana Fife'u, o Banku i o stukaniu do bramy. Doktor stwierdza, że potrzeba jej spowiednika.

Precz stąd, przeklęta plamo! Precz! Powtarzam.
Lady Makbet

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o przemianę Lady Makbet: ta, która mówiła, że „kilka wody kropli” wystarczy, nie może zmyć krwi.

akt V, sc. V i VII

Las birnamski i Makduf

Po wieści o śmierci królowej Makbet mówi o życiu jako cieniu. Posłaniec widzi, że las się rusza (to żołnierze z gałęziami). W walce Makbet chwali się, że nie zabije go nikt „z kobiety zrodzony”, a Makduf odpowiada, że był przed czasem wydarty z łona matki. Makbet przeklina piekło, które oszukuje „dwuznaczną mową”, ale nie chce się poddać.

Niechaj ci anioł, któremu aż dotąd Służyłeś, powie, że Makduf przed czasem Ze swojej matki wydarty był łona.
Makduf

Dlaczego to pada na sprawdzianie: Pytanie o spełnienie obu przepowiedni w finale: obie są prawdziwe dosłownie i zwodnicze co do sensu.

Liczby, które trzeba pamiętać

3 + 3 przepowiednie

Makbet: tan Glamis, tan Kawdoru, przyszły król. Banko: „Mniejszy, a przecie większy od Makbeta”, „Nie tak szczęśliwy, a przecie szczęśliwy”, „Ty królów spłodzisz, choć nie jesteś królem” (akt I, sc. III).

3 zjawy, 8 królów

W jaskini: głowa w hełmie, krwawe dziecko, dziecko w koronie z drzewem w ręku. Potem ośmiu królów, ostatni ze zwierciadłem, za nimi Banko (akt IV, sc. I).

2 dworzan

Dwóch stróżów komnaty Duncana upija Lady Makbet; rano Makbet zabija obu i zrzuca na nich winę (akt II, sc. II–III).

3 mordercy, 20 ran

Dwóch najmuje Makbet, trzeci dołącza przy zasadzce. Banko leży w rowie: „A ran dwadzieścia czerwieni mu głowę” (akt III, sc. IV).

10 000

Dziesięć tysięcy talarów płaci Norweg Sweno (akt I, sc. II). Dziesięć tysięcy wojowników prowadzi Siward (akt IV, sc. III); sługa melduje Makbetowi „Już dziesięć tysięcy —”, a Makbet przerywa: „Gęsi?” (akt V, sc. III).

2 noce

Tyle Doktor czuwał z Damą pałacową, zanim zobaczył Lady Makbet chodzącą we śnie (akt V, sc. I).

3 mile

Z takiej odległości posłaniec widzi las birnamski „w marszu” (akt V, sc. V).

Jak wyglądają pytania: 92 zadań z „Makbeta” w banku

66 zamkniętych, 14 otwartych, 5 wielokrotnego wyboru, 3 dopasowania, 2 z lukami i 2 rozprawki. Pytania losują się z tej puli, więc dwie sesje z rzędu nie są takie same. Poniżej dosłowne polecenia z banku, bez odpowiedzi.

Fakty

Krótkie, zamknięte: tytuł, przedmiot, miejsce ucieczki. Na sprawdzianach klasowych to zwykle pierwsza część.

  • •Co przepowiadają wiedźmy Makbetowi przy pierwszym spotkaniu?
  • •Jaki tytuł otrzymuje Makbet po pierwszej bitwie?
  • •Co widzi Makbet tuż przed zabójstwem Duncana?
  • •Dokąd uciekają synowie Duncana po śmierci ojca?
  • •Co Lady Makbet próbuje zmyć ze swoich rąk podczas sceny lunatyzmu?

Kto jest kim

Postaci, które łatwo pomylić lub pominąć: synowie Duncana, Hekate, Makduf.

  • •Kim jest Banko?
  • •Kim jest Hekate w dramacie „Makbet”?
  • •Kto odkrywa ciało zabitego Duncana?
  • •Kto pojawia się jako duch podczas uczty?
  • •Kto zostaje królem Szkocji po śmierci Makbeta?

Sceny i ich przyczyny

Pytania „dlaczego”: wymagają znajomości przebiegu zdarzeń, nie tylko faktu.

  • •Dlaczego Makbet zabija Banka?
  • •Dlaczego Makbet zabija strażników Duncana?
  • •Dlaczego Makduf może zabić Makbeta?
  • •Opisz scenę z duchem Banka podczas uczty.
  • •Opisz przemianę Lady Makbet w trakcie dramatu.

Interpretacja

Symbole, przepowiednie, pojęcia tragedii. Tu traci się najwięcej punktów, bo trzeba pokazać sens na konkretnej scenie.

  • •Wyjaśnij symbolikę krwi w „Makbecie”.
  • •Wyjaśnij ironię w spełnieniu przepowiedni o lesie Birnam.
  • •Co symbolizuje niemożność wypowiedzenia „Amen” przez Makbeta po morderstwie?
  • •Czym różni się podejście Makbeta i Banka do przepowiedni?
  • •Wyjaśnij pojęcie „tragicznej wady” (hamartia) na przykładzie Makbeta.

Sprawdzian z „Makbeta” online: 5 pytań z odpowiedziami →

Rozpocznij sesję z „Makbeta” →

10 pytań losowanych z banku, otwarte ocenia AI. Sesja startuje od razu.

Tematy rozprawek z „Makbeta”

  • Czy Makbet jest ofiarą przeznaczenia czy własnych wyborów? Uzasadnij stanowisko.
  • Porównaj sposób przedstawienia zła w „Makbecie” z inną tragedią Shakespeare'a.

Pytania jawne CKE z „Makbeta” (matura ustna)

Zagadnienia z listy pytań jawnych (3); każde wymaga też wybranego kontekstu.

  1. Moralna odpowiedzialność za czyny. Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  2. Czy człowiek decyduje o własnym losie? Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
  3. Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Omów zagadnienie na podstawie Makbeta Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Do przeczytania przed sprawdzianem

Pełne opracowania „Makbeta”: streszczenia, charakterystyki postaci i konteksty.

Wprowadzenie

Makbet na maturze

„Makbet” to tragedia Williama Shakespeare’a (1564–1616) w pięciu aktach. Powstała ok. 1606–1607, a drukiem ukazała się dopiero w 1623 r., w pierwszym zbiorowym wydaniu jego dramatów. Jest najkrótszą z tragedii Shakespeare’a i nie ma w niej wątków pobocznych. Wątek pochodzi z kronik Raphaela Holinsheda.

Cytaty na tej stronie pochodzą z przekładu Leona Ulricha (tekst w wydaniu Wolnych Lektur). W innych przekładach te same miejsca brzmią inaczej, inaczej bywają też zapisywane imiona (np. Malcolm, Macduff, Cawdor). Akt I. Czarownice umawiają się na spotkanie z Makbetem.

Ranny Żołnierz opowiada królowi Duncanowi, jak „Makbet waleczny” pokonał buntownika Macdonwalda, a potem razem z Bankiem odparł atak króla norweskiego; zdrajca, tan Kawdoru, ma zostać ścięty, a jego tytuł przechodzi na Makbeta. Na stepie czarownice witają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla, a Bankowi mówią: „Ty królów spłodzisz, choć nie jesteś królem”.

Zaraz potem Ross i Angus przynoszą wiadomość o nadaniu tytułu tana Kawdoru. Duncan ogłasza następcą swojego syna Malkolma i jedzie w gościnę do zamku Makbeta w Inverness. Lady Makbet po przeczytaniu listu męża postanawia, że król nie wyjedzie stamtąd żywy.

Makbet się waha („Dalszego kroku w sprawie tej nie zrobim”), ale żona zarzuca mu tchórzostwo i przedstawia plan: upić dworzan króla i na nich zrzucić winę. Akt II. Makbet widzi przed sobą sztylet, po czym zabija śpiącego Duncana. Wraca wstrząśnięty: nie mógł odpowiedzieć „Amen” na modlitwę dworzan i słyszał głos: „Makbet sen zabił, zabił sen niewinny”.

Lady Makbet odnosi sztylety i maże krwią twarze dworzan. Rano Makduf odkrywa zbrodnię, Makbet zabija obu dworzan, a synowie króla uciekają: Malkolm do Anglii, Donalbein do Irlandii. Podejrzenie pada na nich; Makbet jedzie na koronację do Scone. Akt III. Makbet, już jako król, boi się przepowiedni danej Bankowi i nasyła morderców na niego i na jego syna.

Banko ginie, Fleance ucieka. Na uczcie duch Banka siada na miejscu Makbeta; widzi go tylko król. Lady Makbet tłumaczy gościom, że to „zwykły jego paroksyzm”, i w końcu ich odprawia. Hekate gani czarownice. Akt IV.

Czarownice pokazują Makbetowi trzy zjawiska: głowę w hełmie („Strzeż tana Fife'u!”), krwawe Dziecko (nie zabije go człowiek, „którego rodziła kobieta”) i Dziecko w koronie (nikt go nie pokona, „Póki birnamski las się nie poruszy”), a potem pochód ośmiu Królów i Banka. Na wieść, że Makduf uciekł do Anglii, Makbet każe napaść na jego zamek; giną Lady Makduf i dzieci.

W Anglii Malkolm wystawia Makdufa na próbę, oskarżając sam siebie o najgorsze wady, po czym odwołuje te słowa. Ross przynosi Makdufowi wiadomość o śmierci rodziny. Akt V. Doktor i Dama pałacowa obserwują Lady Makbet, która we śnie trze ręce i mówi o plamie krwi. Wojska Malkolma, Siwarda i Makdufa idą na Dunsinane, niosąc gałęzie z lasu birnamskiego.

Makbet dowiaduje się o śmierci żony („Królowa umarła”) i wygłasza monolog „Jutro po jutrze i po jutrze jutro”. Zabija w walce młodego Siwarda, ale Makduf wyjawia, że „przed czasem / Ze swojej matki wydarty był łona”. Makbet ginie, Makduf przynosi jego głowę, a Malkolm zostaje królem Szkocji.

Przed maturą

Powtórka z „Makbeta” krok po kroku

  1. 1

    Odśwież pojęcia

    Zacznij od: Makbet (utwór), Przekład Leona Ulricha, Makbet (postać) i 29 kolejnych pozycji.

    Pełna lista
  2. 2

    Odtwórz przebieg i postacie

    Chronologia: 26 kroków. Postacie, m.in. Makbet, Lady Makbet, Duncan. Do tego 10 scen z cytatem z tekstu.

    Fakty z tekstu
  3. 3

    Sprawdź, co umiesz

    10 umiejętności do odhaczenia, od „Przebieg akcji” po „Okoliczności powstania”.

    Lista umiejętności
  4. 4

    Uważaj na typowe błędy

    11 pułapek, np. „Czarownice każą Makbetowi zabić króla”. Przy każdej jest poprawna wersja i wyjaśnienie.

    Typowe błędy
  5. 5

    Sprawdź się

    Najpierw krótki quiz, potem pełny sprawdzian z całego zakresu.

Zakres materiału

Makbet — co musisz umieć

10 kluczowych umiejętności — do przećwiczenia na zadaniach z bazy.

  1. 1

    Przebieg akcji — akt po akcie

    Akt I: zwycięstwo nad buntownikami i Norwegami, przepowiednia czarownic na stepie, nadanie Makbetowi tytułu tana Kawdoru, ogłoszenie Malkolma następcą tronu, list do Lady Makbet i jej plan, przyjazd Duncana do Inverness. Akt II: widzenie sztyletu, zabójstwo króla, odkrycie zbrodni przez Makdufa, zabicie dworzan przez Makbeta, ucieczka Malkolma do Anglii i Donalbeina do Irlandii, wyjazd Makbeta na koronację do Scone. Akt III: zabójstwo Banka i ucieczka Fleance’a, uczta z duchem Banka, gniew Hekate; Lennox i inny Pan mówią już o Makbecie „tyran”. Akt IV: trzy zjawiska i pochód ośmiu Królów, napad na zamek Makdufa, rozmowa Malkolma z Makdufem w Anglii. Akt V (w tym wydaniu siedem scen): chodzenie we śnie Lady Makbet, marsz wojsk z gałęziami z lasu birnamskiego, śmierć królowej i monolog Makbeta, pojedynek z Makdufem, Malkolm królem. Warto pamiętać, co dzieje się poza sceną: samo zabójstwo Duncana, śmierć Lady Makbet i śmierć Makbeta (walczący wychodzą, Makduf wraca z głową).

  2. 2

    Makbet — od wodza do tyrana

    Na początku Makbet jest chwalony za męstwo: Żołnierz mówi o nim „Makbet waleczny / (Nikt na tę nazwę lepiej nie zasłużył)”, a Duncan nazywa go dzielnym kuzynem. Po przepowiedni sam przyłapuje się na myśli o morderstwie i jest nią przerażony. Gdy król ogłasza następcą Malkolma, Makbet mówi na stronie: „Przymrużcie, gwiazdy, ogniste źrenice, / Na czarne duszy mojej tajemnice!”. W monologu przed zbrodnią (akt I, scena VII) wylicza powody, by jej nie popełniać: jest krewnym, poddanym i gospodarzem króla, a „Duncan tak łagodnie władał”; przyznaje, że popycha go tylko jedno: „Jedyną moich zamiarów ostrogą / Moja ambicja”. Po zabójstwie nie umie się uspokoić, ale kolejne zbrodnie zleca już bez wahania. Po uczcie mówi: „Tak już głęboko we krwi ludzkiej brodzę, / Że równie ciężko w tył kroki odwodzić, / Jak już do brzegu drugiego przebrodzić”. W akcie V widzi, co stracił: „Dość już długo żyłem; / Schnie już mój żywot, żółkną jego liście”; zamiast honoru, miłości i przyjaciół ma przekleństwa. Do końca jednak walczy i nie chce się poddać Malkolmowi.

  3. 3

    Lady Makbet — od planu zbrodni do chodzenia we śnie

    Po liście męża Lady Makbet obawia się, że jego natura „Zbyt jest tkliwości ludzkiej pełna mleka”. Wzywa duchy: „duszę moją odniewieśćcie”, prosi, by napełniły ją „najczarniejszym jadem okrucieństwa” i zamieniły jej mleko w żółć (akt I, scena V). Mężowi radzi: „niewinnego miej pozory kwiatka, / Ale bądź wężem, co się pod nim kryje”. Kiedy Makbet się cofa, wypomina mu, że jest „Jak kot w przysłowiu”, i mówi: „Gdyś śmiał to zrobić, wtedy byłeś mężem”. Sama jednak nie zabija króla, bo śpiący przypominał jej ojca. Po zbrodni zachowuje spokój („Czyn nasz omyje kilka wody kropli”), a gdy Makbet tłumaczy się z zabicia dworzan, woła „Ratujcie! Mdleję!”. Na uczcie ratuje sytuację przed gośćmi. Potem Makbet działa już bez niej, a w akcie IV Lady Makbet w ogóle nie ma na scenie. W akcie V wraca jako chora: we śnie trze ręce i powtarza strzępy tego, co wie o zbrodniach. Doktor ocenia: „Nie doktora teraz, / Ale jej trzeba raczej spowiednika”.

  4. 4

    Czarownice, Hekate i przepowiednie

    Czarownice otwierają dramat słowami „Brzydnieje uroda, brzydota pięknieje” (akt I, scena I). W przekładzie Ulricha mówią krótkim, rymowanym wierszem, inaczej niż pozostałe postaci. Banko widzi je tak samo jak Makbet i opisuje: mają postać kobiet, ale i brody. Makbet w liście do żony i w rozmowach nazywa je „siostry przeznaczeń”, a w jaskini zwraca się do nich „wy północy wiedźmy”. Banko od razu ostrzega: „Nieraz ciemności narzędzia, / Żeby do naszej pociągnąć nas zguby, / Prawdę nam mówią”. Hekate gani czarownice, że same śmiały „frymarczyć z Makbetem”, i zapowiada widziadła, przez które „Sam sprawcą swojej zostanie zagłady” (akt III, scena V). Trzy zjawiska z aktu IV dają Makbetowi fałszywe poczucie bezpieczeństwa; każde spełnia się inaczej, niż on rozumiał. W finale Makbet przeklina moce, które oszukują, „Naszemu uchu dotrzymując słowa, / Naszej nadziei łamiąc je zdradliwie!”.

  5. 5

    Los czy własna decyzja

    Tekst daje materiał do obu odpowiedzi i warto umieć wskazać jeden i drugi. Za siłą przepowiedni: spełniają się wszystkie, pierwsza niemal natychmiast, a Makbet nie umie uciec ani przed lasem birnamskim, ani przed Makdufem. Za odpowiedzialnością Makbeta: czarownice nie wspominają o zabójstwie; on sam mówi „Jeśli chce los mój, abym królem został, / Bez mej pomocy los zrobi mnie królem”, a potem jednak wybiera zbrodnię; przed czynem zna wszystkie racje przeciw i mówi żonie „Dalszego kroku w sprawie tej nie zrobim”. Banko słyszy obietnicę dla swojego rodu, ma nadzieję, że się spełni, ale nic w tym celu nie robi i podejrzewa Makbeta: „Lękam się, żebyś najszpetniejszych środków / Do osiągnienia celów tych nie użył” (akt III, scena I).

  6. 6

    Krew i sen — dwa motywy, które wracają

    Krew: w akcie I to znak męstwa w bitwie (oręż Makbeta „się dymił krwią nieprzyjaciela”). Po zabójstwie Makbet patrzy na ręce i pyta: „Czy wszystkie morza wielkiego Neptuna / Krew tę z mej ręki obmyć będą w stanie?”, a żona odpowiada: „Czyn nasz omyje kilka wody kropli”. Po uczcie Makbet mówi: „krew krwi pragnie”. W akcie V to Lady Makbet nie może zmyć plamy: „Nigdyż te ręce nie będą czyste?”, „Wszystkie kadzidła Arabii nie uwonnią tej małej ręki”. Sen: Duncan ginie we śnie; Makbet słyszy głos: „Glamis sen zabił i dlatego Kawdor / Nie uśnie więcej, Makbet spać nie będzie!” i nazywa sen „Ożywczy balsam utrapionej myśli”. Po uczcie żona mówi mu: „Brak ci snu, stworzeń wszystkich karmiciela”. Sama w akcie V chodzi i mówi we śnie, a światło pali się przy niej bez ustanku.

Pokaż pozostałe 4
  1. 7

    Widzenia Makbeta — sztylet i duch Banka

    Przed zabójstwem Makbet widzi sztylet: „Czy to jest sztylet, co przede mną błyszczy, / Zwrócony do mej dłoni rękojeścią?”. Próbuje go chwycić, widzi na nim krople krwi, po czym sam rozstrzyga: „Krwawe przedsięwzięcie / Takie mym oczom przedstawia widziadła” (akt II, scena I). Na uczcie duch Banka wchodzi dwa razy i siada na miejscu króla. Makbet woła: „Tylko mi krwawym nie potrząsaj włosem!”. Goście niczego nie widzą, Ross chce wstać od stołu, a Lady Makbet porównuje to widzenie do tamtego sztyletu: „Sztylet powietrzny, który, jak mówiłeś, / Wskazał ci drogę do izby Duncana” (akt III, scena IV). W obu scenach to, co widzi Makbet, jest niedostępne dla innych; czarownice widział razem z Bankiem.

  2. 8

    Znaki w przyrodzie i obraz kraju pod rządami Makbeta

    O nocy zabójstwa Lennox mówi: wiatr zwalił komin, w powietrzu słychać było jęki, puszczyk hukał całą noc, a ziemia miała drżeć (akt II, scena III). W scenie IV Ross zauważa, że choć jest dzień, panuje ciemność. Starzec opowiada, że „sokół w dumnym locie / Padł pod szponami sowy myszołówki”, a konie Duncana zdziczały i uciekły ze stajni; Starzec dodaje: „Mówią, że się gryzły”. Sam Starzec łączy te znaki ze zbrodnią: „Jak ten czyn, wszystko naturze przeciwne”. Później o Szkocji mówi się jak o chorej: Ross w Anglii nazywa ją krajem, który jest „nie matką, lecz grobem”, a tanowie chcą „Chorej ojczyźnie” szukać lekarstwa. Na tym tle Malkolm opowiada o królu angielskim, który dotknięciem leczy chorobę nazwaną tu „Niemoc królewska”.

  3. 9

    Dzieci i następstwo tronu

    Makbet nie ma następcy: mówi, że czarownice „bezowocną na głowę koronę, / Jałowe berło w ręce me złożyły”, i nie może znieść myśli, że splamił duszę „Dla Banka synów”. Lady Makbet wspomina: „Karmiłam dzieci”, ale żadne dziecko Makbetów nie pojawia się w dramacie, a Makduf po stracie rodziny woła: „On nie ma dzieci!”. Dzieci są też ofiarami i znakami: Fleance ucieka mordercom; syn Makdufa ginie na scenie ze słowami „Zabił mnie, matko, błagam cię, uciekaj!”; dwa z trzech zjawisk mają postać dziecka (krwawe Dziecko i Dziecko w koronie); pochód ośmiu Królów pokazuje potomstwo Banka. Rozmowa po wiadomości o rzezi w Fife pokazuje dwa rozumienia męstwa: Malkolm mówi „Jak mąż znieś boleść”, a Makduf odpowiada: „Jak człowiek ją zniosę, / Ale jak człowiek czuć ją równie muszę”.

  4. 10

    Okoliczności powstania

    Dramat powstał ok. 1606–1607, niedługo po tym, jak Jakub I, król Szkocji, objął w 1603 r. także tron angielski. Jedyny wczesny druk to wydanie zbiorowe z 1623 r.; pierwsze poświadczone przedstawienie publiczne opisał naoczny świadek w 1611 r. w teatrze Globe. Shakespeare oparł się na kronikach Holinsheda (wyd. 1587), ale zmienił rolę Banka: w kronice Banko pomaga Makbetowi obalić Duncana, w dramacie nie bierze udziału w zbrodni. Zmianę tę i pochód królów — potomków Banka — łączy się z tym, że ród Jakuba I wywodzono właśnie od Banka. Słowa Odźwiernego o kazuiście, który „nie mógł dwuznacznikiem wcisnąć się do nieba” (akt II, scena III), wiąże się z procesem uczestników spisku prochowego (styczeń–marzec 1606 r.). Badacze przypuszczają też, że sceny z Hekate dopisał Thomas Middleton.

Typowe błędy

Tu łatwo stracić punkty

Rozróżnienia, na których łatwo stracić punkt, i sposób, żeby ich nie pomylić.

✗ Błąd

Czarownice każą Makbetowi zabić króla

✓ Poprawnie

Czarownice tylko witają Makbeta trzema tytułami: „Witaj, Makbecie, witaj, tanie Glamis!”, „Witaj, Makbecie, witaj, tanie Kawdor!”, „Witaj, Makbecie, przyszły witaj królu!” (akt I, scena III). O zabójstwie nie mówią ani słowa.

Dlaczego: Myśl o morderstwie pojawia się w samym Makbecie zaraz po spotkaniu („Myśl, której tylko marzeniem morderstwo”), a on sam dopuszcza inne wyjście: „Jeśli chce los mój, abym królem został, / Bez mej pomocy los zrobi mnie królem”. Hekate mówi później, że Makbet „Sam sprawcą swojej zostanie zagłady” (akt III, scena V).

✗ Błąd

Banko usłyszał od czarownic to samo co Makbet

✓ Poprawnie

Banko dostał inną przepowiednię: „Mniejszy, a przecie większy od Makbeta”, „Nie tak szczęśliwy, a przecie szczęśliwy”, „Ty królów spłodzisz, choć nie jesteś królem” (akt I, scena III).

Dlaczego: To właśnie ta różnica napędza dalszą akcję: Makbet boi się, że tron przejdzie na potomków Banka („bezowocną na głowę koronę, / Jałowe berło w ręce me złożyły”, akt III, scena I), i dlatego nasyła morderców na Banka i jego syna.

✗ Błąd

Duncana zabija Lady Makbet

✓ Poprawnie

Króla zabija Makbet — poza sceną, na początku sceny II aktu II. Lady Makbet upija dworzan i przygotowuje ich sztylety, a po zbrodni odnosi sztylety na miejsce i krwią maże twarze śpiących.

Dlaczego: Sama mówi, dlaczego nie zrobiła tego własną ręką: „Gdyby tak we śnie do mojego ojca / Nie był podobny, ja bym rzecz spełniła” (akt II, scena II). Makbet wraca ze słowem „Spełniłem” i ze sztyletami w rękach, czego żona mu wyrzuca.

✗ Błąd

Lady Makbet razem z mężem planuje zabójstwo Banka

✓ Poprawnie

Zabójstwo Banka Makbet przygotowuje sam, z wynajętymi mordercami. Żonie mówi tylko: „bądź niewinną wiedzy, / Póki spełnionej nie przyklaśniesz sprawie” (akt III, scena II).

Dlaczego: W pierwszej zbrodni plan układała Lady Makbet („wielką nocy tej sprawę mnie zostaw”, akt I, scena V). Przy drugiej role są już inne: Makbet działa bez niej, a o napadzie na zamek Makdufa postanawia w ogóle bez jej udziału (akt IV, scena I).

Pokaż pozostałe 7
✗ Błąd

Mordercy zabijają Banka i jego syna

✓ Poprawnie

Ginie tylko Banko. Fleance ucieka (akt III, scena III), a Banko woła za nim: „Uciekaj! Fleance, uciekaj! uciekaj!”.

Dlaczego: Morderca melduje Makbetowi: „Fleance zdołał umknąć, najjaśniejszy panie” (akt III, scena IV). Makbet rozumie, że przepowiednia o potomkach Banka nie została przekreślona.

✗ Błąd

Ducha Banka widzą wszyscy goście na uczcie

✓ Poprawnie

Ducha widzi tylko Makbet. Panowie pytają: „Jakie zjawisko?”, a Lady Makbet mówi mężowi: „tylkoś oczy w krzesło wlepił” (akt III, scena IV).

Dlaczego: Inaczej jest z czarownicami: widzi je i rozmawia z nimi także Banko (akt I, scena III). Sztylet przed zabójstwem widzi znów sam Makbet i sam nazywa go „Sztyletem myśli, ułudnym zjawiskiem” (akt II, scena I).

✗ Błąd

Las Birnam naprawdę rusza z miejsca

✓ Poprawnie

Malkolm każe żołnierzom nieść gałęzie: „Niechaj każdy żołnierz / Niesie przed sobą gałąź tam uciętą” (akt V, scena IV). Chodzi o to, by ukryć liczbę wojska.

Dlaczego: Posłaniec widzi to z daleka i mówi Makbetowi: „Aż mi się zdało, las począł się ruszać” (akt V, scena V). Makbet zaczyna wtedy podejrzewać „dwuznaczników diabła”.

✗ Błąd

Makduf nie miał matki albo nie jest człowiekiem

✓ Poprawnie

Makduf mówi o sobie, że „przed czasem / Ze swojej matki wydarty był łona” (akt V, scena VII). Przepowiednia mówiła o człowieku, „którego rodziła kobieta”.

Dlaczego: Zjawisko zapewniało: „Makbeta / Człowiek, którego rodziła kobieta, / Nie zdoła zabić” (akt IV, scena I). Makbet wziął to za pewność, że nikt go nie pokona, i dopiero w pojedynku dowiaduje się, jak dwuznaczne były te słowa.

✗ Błąd

Samobójstwo Lady Makbet rozgrywa się na scenie

✓ Poprawnie

O śmierci królowej Makbet dowiaduje się od Seytona: „Królowa umarła” (akt V, scena V). O tym, że sama odebrała sobie życie, mówi dopiero Malkolm w ostatniej scenie, i to z zastrzeżeniem: „Jak mówią”.

Dlaczego: Ostatni raz widzimy Lady Makbet w scenie chodzenia we śnie (akt V, scena I). Doktor każe wtedy damie pałacowej pilnować jej, „żeby sama siebie / Nie pokrzywdziła”.

✗ Błąd

Monolog „Jutro po jutrze…” Makbet wygłasza po przegranej bitwie

✓ Poprawnie

Makbet mówi te słowa w zamku Dunsinane tuż po wiadomości o śmierci żony, jeszcze przed bitwą i przed wieścią o lesie (akt V, scena V).

Dlaczego: Kolejność w scenie V: krzyki kobiet, słowa Seytona „Królowa umarła”, monolog, a dopiero potem wchodzi Posłaniec z wiadomością o lesie birnamskim.

✗ Błąd

Cała akcja „Makbeta” toczy się w Anglii

✓ Poprawnie

Akcja toczy się w Szkocji (Forres, Inverness, Fife, Dunsinane). W Anglii rozgrywa się jedna scena: rozmowa Malkolma z Makdufem na dworze królewskim (akt IV, scena III).

Dlaczego: Z Anglii przychodzi pomoc: król angielski daje Malkolmowi dziesięć tysięcy żołnierzy i Siwarda. Do Anglii ucieka po zabójstwie ojca Malkolm, a Donalbein do Irlandii (akt II, scena III).

Do zapamiętania

Pojęcia i terminy do powtórzenia

Bez znajomości tych pojęć nie ma o czym mówić.

Makbet (utwór)
Tragedia Williama Shakespeare’a w pięciu aktach, napisana ok. 1606–1607, wydana drukiem w 1623 r.; najkrótsza z jego tragedii
Przekład Leona Ulricha
Przekład, z którego pochodzą cytaty na tej stronie; w innych przekładach brzmią inaczej
Makbet (postać)
Wódz króla Duncana i jego krewny, tan Glamis, potem tan Kawdoru; zabija króla i sam zostaje królem Szkocji
Lady Makbet
Żona Makbeta; układa plan zabójstwa Duncana, w akcie V chodzi we śnie i umiera
Duncan (w didaskaliach także Dunkan)
Król Szkocji, zabity we śnie w zamku Makbeta w Inverness
Malkolm
Starszy syn Duncana, mianowany księciem Cumberlandu; ucieka do Anglii, w finale zostaje królem
Donalbein
Młodszy syn Duncana; po zabójstwie ojca ucieka do Irlandii
Banko
Wódz Duncana, towarzysz Makbeta; według przepowiedni ojciec królów; ginie z rąk nasłanych morderców
Fleance
Syn Banka; ucieka mordercom
Makduf
Tan Fife; odkrywa zabójstwo Duncana, ucieka do Anglii, w finale zabija Makbeta
Lady Makduf i jej syn
Rodzina Makdufa wymordowana z rozkazu Makbeta w zamku w Fife (akt IV, scena II)
Czarownice
Trzy postaci nazywane w tekście także „siostry przeznaczeń”; witają Makbeta jako przyszłego króla
Pokaż wszystkie 32 (20 więcej)
Hekate
Pani czarownic; gani je za to, że działały bez niej (akt III, scena V)
Siward
Wódz angielski, który prowadzi dziesięć tysięcy żołnierzy na pomoc Malkolmowi; jego syn ginie w walce z Makbetem
Ross, Lennox, Angus
Szkoccy tanowie; w akcie V stają po stronie Malkolma
Seyton
Człowiek z otoczenia Makbeta w Dunsinane; przynosi wiadomość o śmierci królowej
Macdonwald
Buntownik zabity w bitwie przez Makbeta; opowiada o tym ranny Żołnierz (akt I, scena II)
Tan
Tytuł szkockiego możnego; w finale Malkolm mianuje tanów hrabiami
Inverness
Zamek Makbeta, w którym ginie Duncan
Dunsinane
Zamek, w którym Makbet czeka na oblężenie w akcie V
Las birnamski
Las, z którego żołnierze Malkolma biorą gałęzie, by ukryć liczbę wojska
Scone
Miejsce koronacji: jedzie tam Makbet, a w finale zaprasza tam Malkolm
Sztylet
Widzenie Makbeta przed zabójstwem Duncana: „Sztyletem myśli, ułudnym zjawiskiem” (akt II, scena I)
Duch Banka
Zjawia się na uczcie i siada na miejscu Makbeta; widzi go tylko Makbet (akt III, scena IV)
Trzy zjawiska
Głowa uzbrojona hełmem, krwawe Dziecko, Dziecko w koronie z drzewem w ręku (akt IV, scena I)
Ośmiu Królów
Pochód pokazany Makbetowi przez czarownice; ostatni trzyma zwierciadło, za nimi idzie Banko
Scena chodzenia we śnie
Akt V, scena I: Lady Makbet trze ręce i mówi „Precz stąd, przeklęta plamo!”, a słuchają jej Doktor i Dama pałacowa
Dwuznaczność przepowiedni
Słowa zjawisk okazują się prawdziwe inaczej, niż rozumiał je Makbet; sam zaczyna „dwuznaczników diabła się domyślać”
Niemoc królewska
Choroba, którą król angielski leczy dotknięciem; opowiada o tym Malkolm (akt IV, scena III)
Kroniki Holinsheda
„Chronicles of England, Scotland and Ireland” Raphaela Holinsheda (wyd. 1587), z których Shakespeare wziął wątek Makbeta
Jakub I
Król Szkocji, od 1603 r. także Anglii; jego ród wywodzono od Banka
Spisek prochowy
Nieudany zamach na Jakuba I i parlament z 5 listopada 1605 r.; z procesem spiskowców wiąże się słowa Odźwiernego „O, wejdź, kazuisto!”

Egzamin ustny

Zadania jawne CKE: Makbet

Zadania z listy jawnych zadań do części ustnej w latach 2026–2028 przy pozycji: William Szekspir, „Makbet”. Pierwsze zadanie w zestawie, który losujesz na egzaminie, pochodzi z tej listy.

  1. 1

    Moralna odpowiedzialność za czyny. Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy
  2. 2

    Czy człowiek decyduje o własnym losie? Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy
  3. 3

    Jaki wpływ na człowieka ma sprawowanie przez niego władzy? Omów zagadnienie na podstawie „Makbeta” Williama Szekspira. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

    Omówienie: teza, sceny, kryteria komisji i typowe błędy

Źródło: Zadania jawne CKE na egzamin ustny 2026–2028 (komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r.). Treść zadań przepisana dosłownie. Wszystkie pytania: matura ustna z polskiego – pytania jawne.

Przykłady z bazy

Zobacz, jak wyglądają zadania z działu „Makbet”

Poniżej 5 prawdziwych zadań z bazy — każde innego typu.

🗡️ Makbet ◉ Zamknięte (A–D) ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 1 pkt

Dokąd uciekają synowie Duncana po śmierci ojca?

A Malcolm do Anglii, Donalbain do Irlandii
B obaj do Irlandii
C obaj do Norwegii
D Malcolm do Francji, Donalbain do Hiszpanii
🗡️ Makbet ✎ Otwarte ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt

Opisz scenę z duchem Banka podczas uczty.

🗡️ Makbet ⇄ Dopasuj ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 2 pkt

Dopasuj bohaterów „Makbeta” do ich losów

Duncan
→
Makbet
→
Banko
→
Lady Makbet
→
Do wyboru: zabity przez Makdufazabity we śniepopełnia samobójstwozabity przez wynajętych morderców
🗡️ Makbet ☑ Wielokrotny wybór ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe Autorskie · PP 2 pkt

Które postacie giną w „Makbecie” (wybierz wszystkie poprawne)

A Ross
B Malcolm
C Banko
D Duncan
E Lady Makbet
F Makbet
🗡️ Makbet ⎽ Luki w tekście ⚫⚫⚪⚪⚪ Łatwe 🤖 Ocena AI Autorskie · PP 2 pkt
„To życie tylko cieniem jest przelotnym” — (1); „Precz stąd, przeklęta plamo!” — (2); „Czy wszystkie morza wielkiego Neptuna / Krew tę z mej ręki obmyć będą w stanie?” — (3); „Brzydnieje uroda, brzydota pięknieje” — (4).

Jak się uczyć

Strategia opanowania działu

Kroki w kolejności, w jakiej naprawdę warto je wykonać.

  1. 1

    Najpierw opanuj kolejność zdarzeń aktami: przepowiednia i plan (I), zabójstwo Duncana (II), zabójstwo Banka i uczta (III), zjawiska, Fife i Anglia (IV), Dunsinane (V).

  2. 2

    Przy każdej przepowiedni zapamiętaj dwie rzeczy: dokładne słowa i sposób, w jaki się spełnia (tan Kawdoru, tron, tan Fife, człowiek, „którego rodziła kobieta”, las birnamski, potomstwo Banka).

  3. 3

    Rozróżniaj, kto co widzi: czarownice — Makbet i Banko; sztylet i ducha Banka — tylko Makbet; chodzenie we śnie Lady Makbet — Doktor i Dama pałacowa.

  4. 4

    Pilnuj, kto zabija kogo: Duncana i dworzan — Makbet; Banka — nasłani mordercy; rodzinę Makdufa — mordercy z rozkazu Makbeta; młodego Siwarda — Makbet; Makbeta — Makduf.

  5. 5

    Zestawiaj sceny parami: „Czyn nasz omyje kilka wody kropli” (akt II) i „Nigdyż te ręce nie będą czyste?” (akt V); plan Lady Makbet (akt I) i „bądź niewinną wiedzy” (akt III).

  6. 6

    Cytując, podawaj przekład. Na tej stronie cytaty są z przekładu Leona Ulricha; w szkole możesz mieć inny i wtedy te same miejsca brzmią inaczej.

  7. 7

    W wypowiedzi o winie Makbeta korzystaj z monologu z aktu I, sceny VII: bohater sam wylicza racje przeciw zbrodni i sam nazywa swoją pobudkę — ambicję.

  8. 8

    Fakty spoza tekstu ogranicz do pewnych: powstanie ok. 1606–1607, druk w 1623 r., źródło w kronikach Holinsheda, związek postaci Banka z rodem Jakuba I.

FAQ

FAQ — Makbet

Co czarownice przepowiedziały Makbetowi i Bankowi?
Makbetowi trzy tytuły: tan Glamis (już go ma), tan Kawdoru (dostaje go chwilę później) i król. Bankowi, że będzie „Mniejszy, a przecie większy od Makbeta”, „Nie tak szczęśliwy, a przecie szczęśliwy” i że spłodzi królów, choć sam królem nie będzie. W akcie IV trzy zjawy dodają: strzec się tana Fife'u, nie bać się nikogo, kogo rodziła kobieta, i nie bać się niczego, póki las birnamski nie ruszy na Dunsinane.
Jak spełniły się przepowiednie o lesie birnamskim i o kobiecie?
Malkolm kazał żołnierzom uciąć w lesie birnamskim gałęzie i nieść je przed sobą, żeby ukryć liczbę wojska; z murów wyglądało to tak, jakby las szedł na Dunsinane. Makduf powiedział Makbetowi w walce, że był przed czasem wydarty z łona matki, więc nie rodziła go kobieta w zwykły sposób. Obie przepowiednie mówiły prawdę dosłownie, a mimo to oszukały Makbeta.
Kto widzi ducha Banka i co robi Lady Makbet?
Ducha widzi tylko Makbet; goście widzą wolne krzesło. Lady Makbet tłumaczy im, że król „Od lat młodzieńczych” miewa takie ataki, a mężowi mówi, że to jak sztylet powietrzny sprzed zabójstwa Duncana. Duch przychodzi dwa razy, za drugim razem w chwili, gdy Makbet wznosi toast za „drogiego Banka”.
Jak umiera Lady Makbet?
Tekst tego nie pokazuje. W akcie V, sc. V słychać za sceną krzyki kobiet i Seyton mówi: „Królowa umarła”. W ostatniej scenie Malkolm mówi o żonie Makbeta, że własną dłonią śmierć sobie zadała, ale zaznacza: „Jak mówią”. Nie pisz więc na sprawdzianie o konkretnym sposobie samobójstwa, bo w tekście go nie ma.
Jak przećwiczyć „Makbeta” przed sprawdzianem?
Zacznij sesję z samego „Makbeta”: 10 pytań losowanych z 92 w banku, od zamkniętych o przepowiednie i postaci po otwarte o krew, sen i przemianę Lady Makbet. Otwarte sprawdza AI i pokazuje, czego zabrakło w odpowiedzi. Dwie, trzy sesje wystarczą, żeby wiedzieć, którego aktu nie pamiętasz.
Ile zadań z Makbeta jest na maturze?
CKE nie przypisuje punktów do lektur. „Makbet” jest lekturą obowiązkową w zakresie podstawowym, poznawaną w całości (podstawa programowa, Dz.U. 2024 poz. 1019). Na poziomie podstawowym za cały egzamin pisemny jest 60 punktów: 10 za test „Język polski w użyciu”, 15 za test historycznoliteracki i 35 za wypracowanie (Informator CKE).
Czy czarownice zmuszają Makbeta do zbrodni?
Nie. W scenie na stepie (akt I, scena III) czarownice tylko witają go jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla. Myśl o morderstwie pojawia się w samym Makbecie, a on sam mówi: „Jeśli chce los mój, abym królem został, / Bez mej pomocy los zrobi mnie królem”. Do czynu popycha go żona, a w monologu przed zbrodnią przyznaje, że jedyną pobudką jest „Moja ambicja”. Z drugiej strony przepowiednie spełniają się co do joty, więc pytanie o udział losu pozostaje w dramacie otwarte.
Jak zmienia się Lady Makbet w toku akcji?
W akcie I to ona układa plan i przełamuje wahanie męża; wzywa duchy słowami „duszę moją odniewieśćcie”. W akcie II odnosi sztylety na miejsce zbrodni i uspokaja Makbeta. W akcie III jeszcze ratuje sytuację na uczcie, ale o zabójstwie Banka mąż jej nie mówi („bądź niewinną wiedzy”). W akcie IV nie ma jej na scenie. W akcie V chodzi we śnie, trze ręce i mówi o krwi; w scenie V Seyton oznajmia: „Królowa umarła”.
Co mówi Lady Makbet w scenie chodzenia we śnie?
Scena (akt V, scena I) jest napisana w większości prozą. Lady Makbet wchodzi ze świecą, bo, jak mówi Dama pałacowa, światło pali się przy niej bez ustanku. Trze ręce i mówi: „Precz stąd, przeklęta plamo!”. W jej słowach wracają trzy zbrodnie: Duncan („Kto by jednak mógł myśleć, że starzec miał jeszcze tyle krwi w swoich żyłach!”), rodzina Makdufa („Tan Fife'u miał żonę; a gdzie ona teraz?”) i Banko, który „pogrzebany nie może wstać z grobu”. Kończy słowami: „Co się stało, odstać się nie może”. To samo zdanie powiedziała mężowi w akcie III, scenie II.
Kiedy Makbet wygłasza monolog „Jutro po jutrze…” i o czym w nim mówi?
W akcie V, scenie V, zaraz po słowach Seytona „Królowa umarła”. Makbet odpowiada najpierw: „Później jej trochę należało umrzeć”, a potem mówi o czasie, który „Wolnym się krokiem od dnia do dnia czołga”, i o życiu: „To życie tylko cieniem jest przelotnym, / Nędznym aktorem”, który przez godzinę puszy się na scenie i milknie; to powieść opowiadana „przez idiotę, / Nic nie znacząca”. Zaraz potem wchodzi Posłaniec z wiadomością, że las birnamski się rusza.
Jak zrobić powtórkę z „Makbeta” przed maturą?
Sprawdza się taka kolejność. 1) Najpierw opanuj kolejność zdarzeń aktami: przepowiednia i plan (I), zabójstwo Duncana (II), zabójstwo Banka i uczta (III), zjawiska, Fife i Anglia (IV), Dunsinane (V). 2) Przy każdej przepowiedni zapamiętaj dwie rzeczy: dokładne słowa i sposób, w jaki się spełnia (tan Kawdoru, tron, tan Fife, człowiek, „którego rodziła kobieta”, las birnamski, potomstwo Banka). 3) Rozróżniaj, kto co widzi: czarownice, Makbet i Banko; sztylet i ducha Banka, tylko Makbet; chodzenie we śnie Lady Makbet, Doktor i Dama pałacowa. Na koniec sprawdź się w quizie z „Makbeta”, a potem w pełnym sprawdzianie.

Powiązane działy

Wiedza z działu „Makbet” przyda Ci się też tutaj:

← Wróć do wszystkich epok języka polskiego

Makbet do matury 2027

92 zadania z tego działu w quizie z wyjaśnieniami, powtórkami i oceną AI. Subskrypcja odblokowuje cały katalog i pozostałe przedmioty — anulujesz, kiedy chcesz.

Pełny dostęp od 49 zł/mies. · jednorazowo 59 zł na 30 dni (BLIK / Przelewy24 / Google Pay / Apple Pay / Revolut / Karta) · subskrypcję anulujesz w 1 kliknięciu